'Dit is gephotoshopt'

◯ Waar ◯ Grotendeels waar ◯ Half waar ◯ Grotendeels  onwaar ◯ Onwaar

De aanleiding

In tijden van oorlogsdreiging draait de propagandamachine van Noord-Korea op volle toeren. In eigen land zien Noord-Koreanen beelden van een lachende, ‘softe’ Kim Jong-un die zijn volk een hart onder de riem steekt. Naar buiten toe laat de leider vooral zijn tanden zien. Zo doken in februari Noord-Koreaanse propagandafilmpjes op waarin president Obama met zijn leger door een vuurzee loopt en was te zien hoe New York werd gebombardeerd. Ook stuurt het Koreaanse staatspersbureau KCNA al weken foto’s van legeroefeningen met intimiderende mensenmassa’s en raketten.

Dat het regime Photoshop niet schuwt is bekend. Zo was de foto van de begrafenis van Kim Jong-il in december 2011 door het persbureau wat opgepoetst. De sneeuw zag er frisser uit en een groepje mensen dat niet netjes in de menigte stond, was weggepoetst.

Gisteren plaatste ook nrc.next per ongeluk een ‘geretoucheerde’ foto. Bij een artikel over de oorlogsvoorbereidingen van Noord-Korea stond (een uitsnede van) bovenstaande foto afgedrukt. ‘Noord-Koreaanse militairen krijgen training langs de kust’, was het onderschrift.

En, klopt het?

Nee dus. De twee rood omlijnde hovercrafts zijn een ‘digitale tweeling’, ofwel geknipt en geplakt. De voertuigen hebben exact dezelfde glinstering op hun voorkant, veroorzaken bijna dezelfde watermassa en bewegen richting strand met exact dezelfde hoek. Ook de twee met blauw omcirkelde voertuigen in de verte zijn identiek. En over de hovercraft links bestaan verdenkingen: de kleur past niet goed in het geheel en de pixels eromheen zijn wat vaag.

Hoe kwam de foto in de krant?

De foto werd sinds dinsdagochtend 26 maart aan alle media aangeboden door het internationale persbureau AFP. In het bijgeleverde onderschrift stond dat de foto, vrijgegeven door staatspersbureau KCNA, was genomen op 25 maart op een ‘onbekende locatie aan de oostkust van Noord-Korea’.

Of de foto daadwerkelijk op 25 maart is genomen kan niemand achterhalen. Het is een aloud probleem van communistische staten waar de media worden gecontroleerd door de overheid. Zo heeft ook de buitenwereld lang niet geweten dat de Russische leider Michail Gorbatsjov een wijnvlek op zijn voorhoofd had – de vlek werd altijd weggeretoucheerd.

Uit voorzorg plaatste AFP ook bij deze foto daarom de disclaimer ‘Distributed as a service to clients’. Ofwel: AFP geeft alleen door. Soms gaat het persbureau bij het aanbieden van foto’s uit Noord-Korea een stap verder en staat er dat AFP de ‘echtheid, locatie en datum’ van het beeld niet onafhankelijk kan verifiëren.

Nog dezelfde dag werd de foto van de hovercrafts ontmaskerd door een redacteur van het Amerikaanse tijdschrift The Atlantic. De redacteur plaatste zijn vondst op internet en belde met AFP, dat direct bewijs zag van „excessieve” fotomanipulatie.

„Meestal haalt onze software zulke manipulatie er makkelijk uit”, zegt een AFP-redacteur in The Atlantic. Zo kan door uitvergroting van het beeld duidelijk worden dat pixels niet op elkaar aansluiten. En soms is het ‘vrijstaand’ maken van een beeld wel erg grof gedaan. „Maar de Noord-Koreanen lijken de laatste tijd beter geworden met Photoshop.”

Als een foto blijkt gemanipuleerd, gaat een persbureau over tot een ‘kill’. Het bureau roept media op de foto niet meer te gebruiken en toont het beeld opnieuw met een rood kruis erdoorheen. Dat gebeurde ook met bovenstaande foto, op 26 maart. Evenals twee dagen later met een andere foto vrijgegeven door het Noord-Koreaanse staatspersbureau – daarop was een oefening met raketten te zien, wellicht meer dan er in werkelijkheid waren afgevuurd.

Toch belandde de foto van de hovercrafts gisteren in nrc.next. Hoe dat kan? Fotoredacteuren van een krant zien dagelijks al gauw 6.000 beelden. Tijd om de echtheid van een foto uitgebreid te analyseren is er vaak niet. En omdat een gemanipuleerde foto niet kan verdwijnen uit het aanbod moet je hopen dat je de ‘kill’ niet over het hoofd ziet. Een foutje dus.

Gisteren plaatste nrc.next een foto van een legeroefening voor de kust van Noord-Korea. De foto blijkt gemanipuleerd. Dat minstens twee hovercrafts op de foto zijn gephotoshopt, is waar.