Bach onder zijn pruik

‘Wat gebeurde er onder die pruik?’vraagt dirigent John Eliot Gardiner zich af over Bach. De muziek van de ‘vijfde apostel’ is overal, zeker rond Pasen. Maar van diens mensenleven weten we weinig. Dus maakte Gardiner de documentaire Bach: A Passionate Life, die met Pasen op de BBC te zien was.

Twee muziekbiografieën op televisie: over Bach en over de Zuid-Afrikaanse zangeres Miriam Makeba (herhaald bij Het uur van de wolf gisteren). De een is grotendeels verdwenen achter zijn muziek, de ander zag haar muziek verdwijnen achter haar leven.

Gardiner, gezaghebbend barokdirigent, schetst Bach (1685-1750) als een starre man, die overal tegenwerking zag. Als weeskind had hij het waarschijnlijk moeilijk, op scholen waar de wet van de jungle zou hebben geheerst. Daarna verloor hij tien van zijn twintig kinderen en zijn vrouw. Een ingehuurde psychologe levert er een diagnose bij. Merkwaardig dat psychologen er geen been in zien om hier aan mee te werken: een stellige diagnose geven van een patiënt die al 262 jaar zwijgt.

We zien Gardiner aan het werk met zijn musici, het ziet er benijdenswaardig knus uit, en het oorspronkelijke idee – laten zien dat er zo’n gepassioneerd mens achter die muziek zat – gaat het raam uit. Gardiner praat alleen nog over Bachs muziek.

Met Miriam Makeba (1932-2008) gaat het juist de andere kant op. Ze was een uiterst lenige jazz- en folkzangeres, die allerlei Afrikaanse en Amerikaanse stijlen liet samenkomen. Heerlijke archiefbeelden uit de jaren zestig en zeventig tonen haar met even heerlijke Pan-Afrikaanse jurken en kapsel.

En wat gebeurde er onder de vlechtjes? Als zwarte werd zij verbannen door het apartheidsregime, ze werd een ster in de VS, maar verbruide het bij haar blanke publiek door met zwarte onruststoker Stokely Carmichael te trouwen. ‘Mama Africa’ werd ze genoemd: heldin van zwarte emancipatie en de Afrikaanse dekolonisatie. Het treurigste voor Makeba was de tijd na de Apartheid. De nieuwe Afrikaanse republieken waren veranderd in corrupte dictaturen en Makeba bleek niet mee relevant als boegbeeld. Inmiddels heeft de activiste de musicus overschaduwd. In ieder geval in deze documentaire. Dan kan je beter achter je muziek en je pruik verdwijnen, zoals Bach.

Mediaredacteur Wilfred Takken vervangt deze week tv-recensent Hans Beerekamp.