Rechter moet blind kunnen varen op politie

Met het verwijt ‘beschadiging van de rechtsstaat’ moet je altijd zuinig zijn. Maar vorige week was er dan toch een loepzuiver staaltje. De recherche bleek in een drugszaak op grote schaal bewijs te hebben gefabriceerd. Er was niks verzwegen, bijgepoetst of net een beetje mooier gemaakt. Nee, de agenten waren er eens voor gaan zitten, achter hun toetsenbordje. En hadden complete teksten bij nooit gehouden ‘afgetapte’ telefoongesprekken verzonnen.

De officier van justitie had het in de rechtszaal een ‘vergissing’ genoemd. Maar dat is dan wel een hele grote en vrij langdurige vergissing geweest. Van maar liefst negen afgetapte telefoongesprekken werd de inhoud gemanipuleerd, onjuist weergegeven of verzonnen.

De rechtbank Alkmaar was dus voorgelogen en gooide daarop de hele zaak in de prullenbak. „Klaarblijkelijk doelbewust en met grove veronachtzaming van de belangen van verdachte, is aan het recht van verdachte op een eerlijke behandeling van zijn strafzaak tekort gedaan”. Waarna de plaatsvervangend hoofdofficier maandag toegaf dat er „dingen zijn misgegaan”. Maar de sanctie van de rechtbank (niet ontvankelijk) vond hij toch te zwaar. Er was genoeg ander bewijs geweest om te kunnen veroordelen.

Tsja. De politie liegt de tapgesprekken aan elkaar en schrijft op ambtseed een vals proces-verbaal. Dan is het hele onderzoek dus gecorrumpeerd. De rechtbank gaf het openbaar ministerie onderuit de zak: volledige tapgesprekken zitten niet altijd in het strafdossier. Meestal alleen de samenvattingen, in het proces-verbaal. Rechters gaan de tapes thuis echt niet afluisteren. Alleen omdat de advocaat onraad rook en ze op de zitting liet afspelen, kwam de fraude aan het licht. De rechtbank moet blind kunnen varen op de juistheid van wat de politie opschrijft. Dat kon hier niet.

Waarom heeft de politie niet acuut een diepgaand onderzoek aangekondigd? Hoe kan een officier met een corrupte zaak in de rechtszaal verschijnen? Wist zij er meer van? Wat is er op dat politiebureau aan de hand? Wordt daar vaker bewijs aan elkaar geplakt, als de telefoontaps tegenvallen? Hoe diep zit de rot?

Het doet toch ook denken aan het onfortuinlijke groepje hangjongeren bij een Chinees restaurant waar in 1993 een lijk in de keuken werd gevonden. De veroordeling van deze ‘Zes van Breda’ uit 1995 wordt herzien, op bevel van de Hoge Raad. Destijds hielden politie en OM ontlastende verklaringen uit het dossier. De recherche zette de verdachten net zo lang onder druk en ‘stuurde’ de gesprekken totdat een bekentenis op papier stond. Is deze drugszaak daarvan de overtreffende trap? Kortom, alarmfase rood graag, daar in uw Justitietorens in Den Haag en Amsterdam. Corrupte agenten zijn de nachtmerrie van de rechtsstaat.

Onlangs ontmoette ik een strafadvocaat, die me wilde bijpraten over de ‘cowboys’ bij de politie en het OM dat ‘het spel’ tot aan de rand wil spelen. Hij had zich vastgebeten in de technieken die de politie toepast bij het volgen en detecteren van verdachten. Die technieken zijn aan wettelijke eisen gebonden, om de juistheid ervan te garanderen, de data controleerbaar te houden en privacy te beschermen. Zo moet het ontvangen van een signaal altijd dubbel gebeuren – om te garanderen dat de datastroom niet onderbroken is. Zo wordt de politie beschermd tegen de verleiding bewijs te manipuleren. Dat is met digitale informatie vrij makkelijk, begrijp ik.

En dus grilt deze advocaat politiedeskundigen bij de rechter-commissaris met vragen naar de precieze werking van techniek X of Y. Of de betreffende apparatuur wettelijk is gekeurd of niet. En of op techniek X of Y niet het wettelijk systeem van toestemmingen en beperkingen van toepassing is. De politie houdt de kaarten dan zo dicht mogelijk bij de borst, vanwege het opsporingsbelang. Onlangs erkende een Friese politieman in de krant dat ook. ‘Innovatieve’ opsporingsmethoden liet hij in ‘versluierde termen’ in het proces-verbaal vermelden. Dat betrof toen observatie met een camera-drone, een robotvliegtuig.

Inmiddels blijkt de politie tijdstip en locatie van auto’s op de snelweg achteraf te kunnen bewijzen met het file-meetsysteem van de Verkeersinformatiedienst. Dat is een netwerk van meetkastjes dat bluetoothsignalen oppikt: van auto’s, de mobieltjes, navigatiesystemen of GPS-trackers erin. Auto’s verspreiden een signaalwolk met unieke, zogeheten ‘mac adressen’ die op eigenaar of auto teruggezocht kunnen worden. De VID pikt die signalen dagelijks op, bewaart ze en staat ze desgevraagd af aan de politie. De kentekencamera’s boven de weg zien er meteen achterhaald uit.

Onlangs keurde de strafrechter nog het gebruik van zogeheten stealth-sms’jes goed. Dat zijn blanco tekstboodschappen die de ontvanger niet ziet, maar de afzender informatie geven over de locatie van de telefoon. Handig als je wilt weten waar een verdachte ongeveer is. De rechter vond het feit dat deze peiltechniek technisch niet was gekeurd wel een ‘onherstelbaar vormverzuim’. Maar dat was niet ernstig genoeg om het bewijs onrechtmatig te verklaren. Strafadvocaten hebben hun twijfels. En houden ze. Dat zal na de verzonnen tapgesprekken niet minder zijn.

De auteur is juridisch redacteur en schrijft wekelijks over de rechtsstaat. Tw @folkertjensma