Het meisje van Bourdin

De foto’s van Guy Bourdin zitten vol erotiek en suspense. Zijn werk veranderde de modefotografie.

Het model staat in een blauwe jas met de rug naar ons toe. Ze kijkt naar het huis voor haar. Informatie krijgen we verder niet, maar de kijker voelt aan alles dat zich in dat huis iets naars heeft afgespeeld.

Guy Bourdin (1928-1991) is misschien niet de beroemdste modefotograaf, maar wel een van de invloedrijkste. Samen met Helmut Newton brak hij eind jaren zestig radicaal met de opgewekte en commerciële modefotografie van die tijd, en nog altijd is zijn stijl van grote invloed; bekende modefotografen als David LaChapelle, Mert Alas en Marcus Piggott en Nick Knight hebben goed naar hem gekeken.

Bourdins foto’s zijn esthetische, maar zelden vrolijke vertellingen vol erotiek, suspense en de suggestie van geweld. Kleding speelt niet meer dan een bijrol, en het hoofd van het model is vaak uit het beeld gesneden, reden dat hij is beschuldigd van misogynie. Maar meer dan wat ook was Bourdin een voyeur. Zijn zwaar opgemaakte modellen kijken je zelden aan, en ze bevinden zich in kleurrijke, vaak kunstmatige omgevingen. Hij werkte in een tijd dat er geen photoshop bestond, en het kostte hem soms dagen om zijn foto’s precies zo te krijgen als hij wilde; het verhaal wil dat hij een keer heeft geprobeerd met kleurstof de zee blauwer te maken. Toch geeft hij de kijker het gevoel dat hij een toevallige passant was.

Modefotografie was voor de in Parijs geboren Bourdin een middel om met zijn eigen demonen om te gaan. Vlak na zijn geboorte werd hij verlaten door zijn moeder. Zijn eerste vrouw stierf in 1969, vermoedelijk door zelfmoord. Een van zijn vriendinnen deed een mislukte zelfmoordpoging, een ander een geslaagde. Bourdin was een lastige partner: over zijn vrouwen zou hij totale controle willen hebben – hij hield ze, naar verluidt, het liefst binnen.

De laatste wens van Bourdin, die de laatste jaren van zijn leven verarmd en vergeten was en stierf aan kanker, was dat al zijn werk zou worden vernietigd. Daar is niet naar geluisterd: sinds 2001 zijn er verschillende boeken uitgekomen met zijn foto’s. Onlangs verscheen A message for you, een verzameling foto’s die Bourdin tussen 1977 en 1980 maakte van model Nicolle Meyer, die pas zeventien was toen ze met hem begon te werken. Veel van de foto’s zijn gemaakt voor de Franse Vogue, waarvoor hij tussen 1955 en 1987 werkte. Maar het merendeel schoot hij voor het Franse schoenenmerk Charles Jourdan, dat hem tussen 1967 en 1981 alle advertenties liet maken, en hem totale artistieke vrijheid gaf.

Op een van die reclamefoto’s zien we op de bodem van een zwembad zonder water een paar rode schoenen liggen. Daarboven bungelen een paar blote benen. Wie het vrolijk wil zien, kan denken dat de vrouw aan de rand van het zwembad zit en haar schoenen heeft uitgeschopt. Maar ze zou zich ook kunnen hebben verhangen aan de duikplank.

Guy Bourdin: A Message for You (onder redactie van Nicolle Meyer), uitgeverij Steidl, 320 blz., 48 euro