Zaak Strafhof tegen Kenyatta wankelt

De strafzaak in Den Haag tegen de nieuwe president van Kenia dreigt te mislukken. Getuigen worden omgekocht of zelfs gedood.

De rechtszaak tegen de nieuwe Keniaanse president bij het Internationaal Strafhof wankelt. Belangrijke getuigen laten het afweten; hoofdaanklager Fatou Bensouda spreekt van intimidatie, omkoping en zelfs moord. De grootste zaak uit de historie van het Strafhof dreigt zo uit te lopen op een blamage.

De aanklacht tegen het voormalige hoofd van de ambtenarij, Francis Muthaura, is twee weken geleden ingetrokken nadat een cruciale getuige bleek te hebben gelogen en steekpenningen te hebben aangenomen. Bensouda zei dat ze niet genoeg aanvullend bewijs kon vinden. „Getuigen die in staat waren om bewijs te overleggen van het verkiezingsgeweld in 2007 en 2008 zijn sindsdien vermoord of overleden.” Anderen waren „te bang” om te praten.

De advocaten van Kenyatta zeggen dat nu ook de aanklacht tegen hem moet worden ingetrokken. De zaak tegen Kenyatta, de rijkste man van Kenia, is immers grotendeels gebaseerd op dezelfde getuigenverklaringen. Beide mannen werden ervan verdacht samen een plan te hebben gesmeed voor aanvallen op leden van de Kalenjin-stam, die werden gezien als aanhangers van de oppositie. De omgekochte getuige zou getuigen dat Muthaura en Kenyatta aanwezig waren op een bijeenkomst bij het presidentiële paleis waar dit werd bekokstoofd.

„De aanklachten waren gebaseerd op vals bewijs”, zei Kenyatta’s advocaat Steven Kay. „Bewijs dat werd achtergehouden voor de verdediging en de feiten die de aanklachten moeten ondersteunen zijn volkomen in twijfel getrokken.” Kay heeft de rechters gevraagd om opnieuw te bekijken of er genoeg bewijs is om tot berechting over te gaan.

Bensouda bezweert dat ze meer getuigen heeft die tegen Kenyatta willen getuigen. „Laat me op dit punt volkomen duidelijk zijn – het besluit geldt alleen voor Muthaura”, zei ze na het intrekken van de aanklacht. „Het geldt niet voor de andere zaak.” Maar de rechters lijken hier niet zo zeker van. Rechter Kuniko Ozaki zei dat het ook „op enige wijze” consequenties zal hebben voor de zaak tegen Kenyatta.

Het punt is dat Kenyatta en Muthaura waren aangeklaagd als „mededaders”, die beiden een „essentiële rol” zouden hebben gespeeld bij het smeden van een „gemeenschappelijk plan”. Wat blijft daarvan over als de aanklacht tegen één van de twee verdachten is ingetrokken? Die vraag ligt nu voor de rechters, die binnenkort uitsluitsel geven.

Ook de andere zaak, tegen politicus William Ruto, staat op losse schroeven. Vorige week bleek dat een belangrijke getuige zijn getuigenis heeft ingetrokken. De aanklacht dat Ruto misdaden tegen de menselijkheid heeft gepleegd, door de moord op en het verdrijven van aanhangers van de regeringspartij, was voor een belangrijk deel gebaseerd op zijn verhaal. Het is onduidelijk hoe sterk de zaak nu nog is.

Dat hij zijn getuigenis intrekt is opmerkelijk. Hij heeft na het verkiezingsgeweld vier keer hetzelfde verhaal verteld, tegen de Keniaanse Nationale Commissie voor Mensenrechten, tegen een onderzoekscommissie naar het verkiezingsgeweld onder leiding van rechter Philip Waki, tegen de Keniaanse politie en tegen onderzoekers van het Strafhof. Maar nu, vijf jaar na dato, zegt hij valse informatie te hebben verspreid, uit „bitterheid” over de bedreiging van zijn familie tijdens het verkiezingsgeweld.

Bensouda beklaagt zich al langer over de intimidatie „zonder weerga” van getuigen en over de tegenstand van de Keniaanse autoriteiten bij het onderzoek. Bij het intrekken van de aanklacht tegen Muthaura wees ze op het „teleurstellende feit” dat de regering „de aanklagers geen toegang heeft gegeven tot getuigen en documenten die de zaak tegen Muthaura wellicht hadden kunnen redden. De regering zegt dat ze ons alles heeft gegeven wat we hebben gevraagd, maar dat is niet waar. Als je tien dingen vraag, krijg je er vier en die zijn niet zo relevant.”

In Kenia is de stemming omgeslagen. Vier jaar geleden werden de zaken voor het Strafhof gezien als een manier om een einde te maken aan de cultuur van straffeloosheid in de Keniaanse politiek. Sinds de onafhankelijkheid in 1964 kunnen politici vrijwel ongehinderd dood en verderf zaaien. Maar Kenyatta maakte het Strafhof inzet van de verkiezingen en won. Nu wordt het Strafhof steeds meer gezien als een probleem.

De ontwikkelingen hebben westerse diplomaten in verlegenheid gebracht. Ze waarschuwden dat Kenia met Kenyatta als president international geïsoleerd zou raken. Maar nu de zaak tegen hem begint te ontrafelen, vragen ze zich af wat die principes waard zijn. Veel Europese landen hebben immers forse investeringen in Kenia.