Triodos Bank, groene David in ’n grijze bankwereld

Duurzaamheid is niet langer een hype – zo verklaart Peter Blom het succes van zijn Triodos Bank. Er blijft geld over dat ‘noodgedwongen’ verdwijnt naar niet-duurzame projecten.

‘Misschien moeten we bedrijven in zwaar weer eens wat vaker géén rente rekenen.” Peter Blom, topman van de Triodos Bank, heeft een lach op zijn gezicht als hij het zegt. Maar hij maakt zeker geen grapje. Zijn collega-bankiers zullen hem waarschijnlijk voor gek verklaren, maar Blom vindt de gedachte helemaal niet zo raar. In de praktijk doet Triodos Bank dat namelijk al. Sterker: hoe langer hij erover nadenkt, hoe enthousiaster hij weer wordt over deze aanpak.

Blom heeft net op een congres in Berlijn gesproken met het Tsjechische economische wonder Tomas Sedlacek. Beiden nemen deel aan een conferentie over duurzaam bankieren. Blom als organisator, Sedlacek als spreker. Die laatste heeft zojuist op wervelende wijze de zaal vol groene bankiers toegesproken. Hij vertelde onder meer over zijn twijfels over het principe van rente.

Volgens hem is het raar – cynisch eigenlijk – dat je iemand die in de problemen zit, zoals de Grieken en Spanjaarden nu, nóg meer geld afhandig probeert te maken door hem een hogere rente te vragen. Volgens Sedlacek wordt het hoog tijd dat er weer wat empathie komt in de harde financiële wereld.

Blom kan zich helemaal vinden in dit soort beschouwingen. „Ik vind het eigenlijk immoreel. Je moet iemand die klem zit juist een kans geven eruit te komen”, zegt hij. „Wij zetten in zulke situaties de rente vaak op nul.” Sedlacek heeft hem geïnspireerd. Hij neemt nog een slok van zijn verse kamillethee.

Blom wil graag een bankier zijn voor wie geld niet de allesbepalende maatstaf van succes is. „Winst is geen doel op zich.” Bij hem gaat het ook om het immateriële. Het milieu, elkaar helpen, een leefbare toekomst voor volgende generaties. Hij wil gewoon een betere wereld.

Blom is vierentwintig jaar directeur van Triodos. Hij trad in 1980 in dienst, toen de bank werd opgericht. Inmiddels ís Blom Triodos. Onder zijn leiding ontplooide de bank activiteiten in Spanje, Duitsland, België en het Verenigd Koninkrijk. Vorig jaar werd een agentschap in Frankrijk geopend. Als het aan hem ligt wordt Triodos „een echte Europese bank”.

De bank heeft als doelstelling dat al het geld dat zij ophaalt bij spaarders en beleggers duurzaam en ethisch wordt belegd. Dat betekent: niet investeren in bedrijven die bijvoorbeeld kernwapens, clusterbommen, tabak of pornografie produceren. Maar wel in biomassabedrijven, windmolenparken en CO2-neutrale kinderdagverblijven. Triodos garandeert dat het geld ook allemaal duurzaam wordt belegd.

Volgens kenners zijn dat geen lege woorden. Er is wel kritiek. Dat Triodos kredieten verstrekt aan bedrijfjes die alternatieve geneeswijzen (homeopathie) promoten – kwakzalverij. Maar Triodos is volgens experts toch de meest duurzame bank van Nederland. De rest doet wel wat aan groen investeren, maar voor een deel is dat windowdressing. Triodos heeft ongeveer evenveel duurzaam krediet uitstaan als Rabobank. Maar bij Rabobank komt dat neer op een fractie van het totaal aan kredieten. Bij Triodos is het 100 procent.

Bij concurrent ASN (de groene tak van SNS Reaal) gaat een groot deel van het opgehaalde geld helemaal niet naar duurzame doelen. ASN steekt veel geld in Duitse staatsobligaties. Nog eens 3,2 miljard euro spaargeld werd vorig jaar doorgesluisd naar SNS Bank, waarmee hypotheken werden uitgezet.

Vergeleken met de gewone banken in Nederland is Triodos een dwerg. De bank heeft een balanstotaal van 5,3 miljard euro, de balans van ING Bank bedraagt ruim 800 miljard. Bij Rabobank was de nettowinst vorig jaar bijna honderd keer zo hoog als bij Triodos. Bij Triodos werken iets minder dan 800 mensen, terwijl ING meer dan 93.000 werknemers heeft.

Ondanks, of juist dankzij, die David-status heeft Triodos Goliath-ambities. Blom is voorzitter van een internationaal samenwerkingsverband van duurzame banken, de Global Alliance for Banking on Values (GABV), dat het congres in Berlijn heeft georganiseerd. Aan het begin van de conferentie schetst Blom, als gezicht van de mondiale duurzame bankensector, een visie van een volledig duurzaam bankwezen. Wereldwijd. Volgens hem ligt het binnen bereik.

Bloms eigen bank illustreert dit. Ook al is die nog klein, Triodos zit enorm in de lift. De winst, het aantal spaarders, het toevertrouwd vermogen, ze zijn allemaal fors toegenomen vorig jaar. Het klantenbestand groeide met maar liefst 82.000. De bank is sinds het uitbreken van de crisis zelfs verdubbeld in omvang, meldt een trotse Blom. En dat terwijl het bij gewone banken toch vooral kommer en kwel is.

Ondertussen doen de duurzame banken het qua winstgevendheid wereldwijd bijna net zo goed als die gewone banken. Het gemiddelde rendement op het eigen vermogen de afgelopen tien jaar schommelde daar rond de 9 procent. Bij de 25 grootste banken van de wereld zat dat op iets meer dan 10 procent.

„Duurzaamheid is niet langer een hype”, verklaart Blom het succes. Hij ziet een kentering in het bewustzijn van consumenten. „Steeds meer mensen en bedrijven voelen zich verbonden met een bank die geld op een bewuste manier inzet voor het financieren van positieve verandering.” Ook bij de gewone banken merken ze dit, zegt hij. Blom vertelt dat hij pas nog door ABN Amro gebeld is, om hen uit te leggen hoe ze nou precies groene spaarrekeningen moeten organiseren, op een manier die klanten geloofwaardig vinden.

Natuurlijk heeft de crisis geholpen, zegt Blom.  Die heeft in de ogen van veel mensen banken ontmaskerd. „De mensen stappen nu over naar een bank die het in hun ogen wel goed doet.” In Nederland heeft de crisis Triodos geen windeieren gelegd. „Er stappen elke maand enkele duizenden mensen naar ons over.” Blom verwacht dat Triodos nog meer zal profiteren. Van SNS (ASN) zijn tijdens de crisis een paar duizend klanten overgekomen, zegt Blom.

Het succes komt wel met een keerzijde. Triodos heeft zo veel spaargeld aangetrokken dat het dat op dit moment niet allemaal meer kwijt kan in duurzame projecten. „We kunnen niet in hetzelfde tempo kredieten verstrekken als waarmee het spaargeld binnenkomt”, zegt Blom. Dat wordt nog eens versterkt door de recessie, die de vraag naar kredieten drukt. Zelfs als Triodos zijn criteria verruimt – door ook bedrijven die duurzaam proberen te worden of de intentie hebben om dat te doen, kredieten te verstrekken – blijft er geld over.

Een deel van dat geld steekt Triodos daarom „noodgedwongen” in investeringen die eigenlijk niet duurzaam zijn, zoals in Belgische of Nederlandse staatsobligaties. Maar ook in banken zoals Rabobank, ING, ABN Amro. Ook bij de Europese Centrale Bank (ECB) worden deposito’s aangehouden – tegen nul procent rente. De Eerlijke Bankwijzer, een initiatief van verschillende belangen- en actiegroepen zoals Oxfam Novib en Amnesty International, meldde pas nog dat ING, Rabobank en ABN investeren in producenten van kernwapens.

Uit de jaarcijfers van 2012 blijkt dat Triodos in totaal een bedrag van 1,4 miljard euro geparkeerd heeft bij andere banken en bij overheden. Dat is ruim een kwart van het balanstotaal van 5,3 miljard euro. Een deel daarvan, legt Blom uit, moet Triodos verplicht bij die banken en overheden aanhouden, als liquiditeitsbuffer. Dat gaat om 15 tot 20 procent van de 1,4 miljard. Maar de rest is allemaal spaaroverschot dat Triodos elders nu niet kwijt kan.

Blom is er niet blij mee, maar Triodos heeft volgens hem geen andere keus. „We zitten klem.” Er zijn geen andere duurzame banken in de wereld waar hij het geld kan stallen, want die zitten met hetzelfde probleem: een overschot aan spaargeld als gevolg van hun groei. Dus moet Triodos wel naar de ECB en gewone (Nederlandse) banken kijken. Dat Triodos dan bij banken als ING en ABN uitkomt, is niet anders. Triodos kijkt naar „relatief duurzaam”. Maar veel keus is er feitelijk niet. „We zijn tot de ECB, Rabobank, ABN en ING veroordeeld.” Eisen stellen gaat ook niet. „Daar staan banken niet voor open. Ze zeggen: als je bij ons je geld komt brengen, stem je in met wat wij doen.”

Toch laat Blom zich hierdoor niet tegenhouden. Aan het einde van de dag legt hij de groene bankiers op het congres de volgende vraag voor: hoe kunnen duurzame banken gaan meedoen in de mainstream van de bankenwereld? De boodschap is duidelijk: Blom wil graag nóg verder groeien, om het ideaal van een groene economie te verwezenlijken. Het levert behalve enthousiasme ook enkele kritische reacties op: moet je wel bij de grote groep willen horen? Zullen Triodos en anderen duurzame banken dan niet snel opgeslokt worden door de gewone banken, die een duurzamer profiel willen?

Jan Willem van Gelder, oprichter en directeur van het groene onderzoeksbureau Profundo, denkt dat Triodos vooral zichzelf moet blijven. „Triodos is nu groot genoeg en bestaat lang genoeg om te laten zien dat hun methode werkt”, zegt hij in een telefoongesprek. Om de wereld groener te maken moeten vooral de grote bedrijven duurzamere productiemethoden gaan gebruiken. „Dat vergt ongelooflijk veel investering”, zegt Van Gelder. „Moet die tot stand komen door een groter Triodos? Die moet vooral komen door verandering van de grote banken.”

Binnen de grote banken is een strijd gaande tussen degenen die de duurzame kant op willen en degenen die op de oude weg willen doorgaan, ziet Van Gelder. „Die strijd is nog lang niet gestreden. Banken profileren zich steeds meer als duurzaam, maar bedienen tegelijkertijd een hoop gevestigde belangen van klanten waar ze al jaren mee werken en waar ze veel geld aan verdienen. Denk aan de financiering van oliemaatschappijen of transportbedrijven. Het gaat erom dat grote banken de transitie naar duurzamere productieprocessen bij die klanten financieren.”

Maar Blom wil liever niet op de rest wachten. „De groei bij Triodos is er nog lang niet uit. En voorlopig blijven we daar gewoon aan doorwerken.”