Boek van de Week: Nadine Gordimer over de Zuid-Afrikaanse actualiteit

Het Boek van de Week in de Boekenbijlage van vandaag is de roman Een tijd als nooit tevoren van de Zuid-Afrikaanse Nobelprijswinnares Nadine Gordimer (1923). Een actueel boek, schrijft NRC-recensent Toef Jaeger. En dat heeft zijn gevaren.

‘Een auteur die zich nadrukkelijk op de actualiteit richt, dreigt de boodschap te laten prevaleren boven literaire waarden’, schrijft Jaeger vanmiddag in NRC Boeken. En Gordimers nieuwe roman is ontzettend actueel. Jaeger:

‘Het verhaal draait om een gemengd stel, levend onder president Mbeki:  post-apartheid, maar dus ook post-Mandela. Het eindigt in 2009 wanneer Jacob Zuma president is en de ex-leider van de ANC-jeugdliga,  Julius Malema, de politieke discussies bepaalt. Gordimer wil ons véél vertellen: discussies over politieke gebeurtenissen, een gemengd liefdeskoppel, en ook homo’s, oud-strijders, burgerwachten en xenofoben bevolken de roman. Maar Gordimer geeft een boeiende geschiedenis van Zuid-Afrika sinds Mbeki, waarbij ze bijna als een antropoloog haar land heeft bekeken.’

Gordimer zit dus dicht op de actualiteit. En ze komt er, in tegenstelling tot eerdere werken van haar hand, nu wel mee weg vindt Jaeger:

‘De onderwerpen zijn minder abstract; het boek is in de eerste plaats een familieverhaal, over hoe twee mensen, die elkaar tijdens de ‘Strijd’ hebben ontmoet, hun leven opbouwen in het nieuwe Zuid-Afrika. Dat bevindt zich, zoals Gordimer schrijft, nog in een ‘adolescente’ fase. De keuzes waar de twee voor staan, zijn al vanaf het begin duidelijk. Steve (joodse moeder, protestantse vader) en de Zulu Jabu verruilen hun flat voor een huurhuis in een buitenwijk van Johannesburg. Ze krijgen niet alleen meer ruimte en een tuin, maar ook stenen muren met glasscherven op de rand. ‘Wonen in een huis in een buitenwijk betekent het afschudden van alle overblijfselen van de oude clandestiene situatie, de ondergrondse strijd en het trotseren van raciale taboes’, vat Gordimer hun situatie samen.’

Jaeger trof sterke passages in Een tijd als nooit tevoren. Zoals de passages over xenofobie:

‘Gordimer ontziet hier niemand. De xenofoben niet, maar ook niet de gelukszoekers en vluchtelingen die de grens overkomen of de academici die vanaf een afstandje meewarig met het hoofd schudden. Zowel de buitenlanders als de Zuid-Afrikanen gaan zich te buiten aan geweld, waar zelfs het gezin van Steve en Jabu niet aan ontkomt.’

Meer over Gordimers roman, vanmiddag in NRC Boeken.

Verder in de bijlage, die vandaag geheel in het teken staat van de Maand van de filosofie:

Een openend stuk over Adorno, een interview met Andreï Makine, een stuk over Schuld & Boete, aandacht voor de geldfilosofie van Coen Simon en recensies van Walter Godijn, Hutchins, Alderman, Bove, Zaha Hadid, biografie Aya Zikken en Al Gore