Bij redding van Cyprus staat voor Europa meer op het spel dan alleen geld

Eén blik op de kaart en je snapt waarom Europa er veel aan gelegen was Cyprus te redden. De politiek-strategische consequenties zijn groot.

Het waren zondagnacht niet de ministers van Financiën van de eurozone, die een akkoord met Cyprus bereikten. Nee, de cruciale fase van de onderhandelingen vond plaats op hoger niveau.

Voordat de ministers eraan te pas kwamen, voerde de Cypriotische president Nikos Anastasiades gesprekken met mensen van ‘zijn rang’: Europees president Herman Van Rompuy, Commissie-voorzitter José Manuel Barroso, ECB-president Mario Draghi en IMF-baas Christine Lagarde. Ook eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem was erbij.

Het feit dat de zwaargewichten de regie van het Cyprusdrama op het laatst naar zich toetrokken, geeft aan dat het in dit stadium niet alleen meer draaide om financiële argumenten. Geopolitieke overwegingen werden nu meegewogen.

Eén blik op de kaart en enig besef van de internationale machtsverhoudingen toont aan: als het mis was gelopen met Cyprus, waren de gevolgen niet alleen financieel geweest. Behalve over kapitaalvlucht en bankruns in andere eurolanden moest Europa hard nadenken over de politiek-strategische gevolgen.

Cyprus ligt in een woelige hoek van de Middellandse Zee, vlakbij Turkije en pal voor de Syrische kust. Zonder noodleningen van eurolanden was het eiland deze week failliet gegaan. Wie zich dan over Cyprus – een voormalige Britse kolonie – zou ontfermen, was een cruciale vraag.

Er zijn twee Britse legerbases op het eiland, met 3.000 militairen. Ze worden door westerse, vooral Amerikaanse veiligheidsdiensten gebruikt voor activiteiten in de regio. Cyprus kan, door zijn omstreden deling, geen lid van de NAVO worden. De Britse bases zijn handig voor undercoveroperaties. „Willen wij deze strategische post kwijt”, vroeg een EU-ambassadeur, „middenin een regio vol failed states? Is dat niet heel dom?”

De Cypriotische economie is sinds de val van de Sovjet-Unie op Rusland gericht. Als er geen noodsteun van Europa was gekomen, had Rusland zich waarschijnlijk over de Cypriotische brokstukken ontfermd.

De Sovjet-Unie had ooit een mediterrane vloot met 50 schepen. Nu hebben de Russen nog één legerbasis in de Middellandse Zee: in het Syrische Tartus. Maar door de burgeroorlog moet Tartus misschien dicht. Moskou zoekt een veiliger alternatief. De Britse marine patrouilleert nu in Cypriotische wateren. Door een Cypriotische euro-exit, waar de Britten zéér gemengde gevoelens over hadden, zou dat veranderen.

De vraag die Europese leiders vooral bezighield was of zij Cyprus, door het eiland vernederende maatregelen op te leggen, niet in de armen dreven van een ambitieuze, assertieve grootmacht met plannen voor de hele Middellandse Zee.

De relaties tussen de EU en Rusland bekoelen snel. Vorige week was er een top in Moskou, die volgens een betrokkene „desastreus” verliep. „De financiële zwakte van het Westen is zijn achilleshiel”, schreef de Amerikaan Edward Lucas, auteur van het boek Deception: Spies, Lies and How Russia Dupes the West, in een Britse krant. „Door hebzucht en naïviteit kan een EU-lidstaat op een vitale strategische locatie ten prooi vallen aan de Russen.” De Cyprussaga draait volgens hem niet om een miljardje meer of minder, maar om „de eerste zet in de nieuwe Koude Oorlog”.

Ook gas gaat daarin een cruciale rol spelen. In Cypriotische wateren zijn gasbellen gevonden. Hoeveel erin zit, weet niemand. Exploitatie begint pas na 2018. Ook buurlanden als Israël, Libanon, Syrië en Turkije hebben gas in de territoriale wateren. Probleem is dat al deze landen elkaars grenzen op zee betwisten.

Cyprus probeert toekomstige gasinkomsten te verpanden om aan cash te komen. Maar Turkije, dat Noord-Cyprus bezet houdt, erkent noch de Grieks-Cypriotische gasclaims noch contracten die Grieks-Cyprus afsluit. Rusland, een groot gasland, zou geen interesse hebben voor Cypriotische gasexploitatie. Wat Rusland wél wil, is dat de prijzen straks niet zakken.

Als Turkije bij conflicten rond Cyprus betrokken raakt, kan Griekenland moeilijk afzijdig blijven. Nu houdt het wijselijk zijn mond. Cyprus heeft geen vrienden in de eurogroep; wie het verdedigt maakt zichzelf niet geliefd in Brussel. Maar als de kaart in dit gebied door regionale grootmachten als Turkije wordt hertekend, heeft dat consequenties voor Griekenland.

Ook hierover hebben regeringsleiders afgelopen weekend nagedacht. Alleen al daarom voorspelde EU-Ruslanddeskundige Sergio Vecchi vorige week dat ze een deal zouden vinden met Cyprus. De dilemma’s rond het eiland zijn „zo verdomde ingewikkeld, dat ik al weken optimistisch ben. Er zit niets anders op dan het eiland bij ons te houden”.