Alle uitwegen uit impasse Italië zijn lastig

De formatiepoging van de linkse Italiaanse leider Bersani is mislukt. Nu is de 87-jarige president Napolitano aan zet. Vijf opties, elk met nadelen.

Een maand na de verkiezingen is Italië nog geen stap dichter bij een nieuwe regering. Gisteravond moest de centrumlinkse voorman Pier Luigi Bersani president Napolitano zijn formatieopdracht teruggeven. Andere partijen stellen „onacceptabele eisen” voor samenwerking.

Bersani’s linkse blok won eind februari wel een meerderheid in de Kamer, maar niet in de Senaat. De anti-elitaire Vijfsterrenbeweging (M5S) van komiek-blogger Beppe Grillo won een kwart van de stemmen. Pogingen haar tot gedoogsteun te verleiden, faalden woensdag definitief. Een brede coalitie met ex-premier Berlusconi wijst Bersani pertinent af.

Geen partij in het bijzonder heeft baat bij onmiddellijke nieuwe verkiezingen, in de zomer. Het is nu aan Napolitano een list te verzinnen. Alle scenario’s zijn lastig.

Meer tijd voor Bersani

Napolitano kan Bersani vragen nog een poging te doen. Zo lang financiële markten relatief kalm blijven, is er tijd voor een nieuwe gespreksronde.

Een andere linkse leider

Bersani won in de herfst overtuigend de voorverkiezingen, maar nu groeit intern de kritiek. Hij weigert samenwerking met de door schandalen omgeven Berlusconi – mede uit vrees nog meer kiezers naar Grillo te jagen. Mogelijk kan een andere leider wel een pact met rechts smeden.

Bersani toch benoemen

Het zou een gok zijn, maar de president kan Bersani als premier aanwijzen zonder coalitieakkoord. Hij moet bij een vertrouwensstemming een meerderheid in het parlement krijgen. In de Senaat zal het erom spannen. Bersani krijgt waarschijnlijk steun van de lijst van interim-premier Mario Monti, maar dan mist hij nog zeker 15 zetels. Door de keuze te stellen tussen chaos of het landsbelang, kan hij mogelijk enige senatoren van Grillo of van rechts losweken. Een andere optie is dat Berlusconi Bersani gedoogsteun geeft, desnoods impliciet door weg te blijven bij de stemming. Rechts wil daar wel wat voor terug, zoals inspraak bij de aanstaande opvolging van Napolitano.

Nieuwe verkiezingen

Napolitano kan zelf geen verkiezingen meer uitschrijven. Dit is aan zijn opvolger, die in mei aantreedt. De zeer gerespecteerde, 87-jarige Napolitano staat onder druk om bij te tekenen, maar hij zegt dat zijn tijd er echt op zit. De vraag is of een nieuwe stembusgang iets oplevert. Grillo blijft vermoedelijk sterk genoeg om de puzzel onoplosbaar te houden. Zonder andere kieswet, die de zetels in de Senaat anders zou verdelen, houdt de huidige impasse aan.

Een zakenkabinet

De technocraat Monti wees deze week verlenging van zijn mandaat af. Napolitano kan een andere zakenpremier voordragen, die steun moet zoeken in beide Kamers. Maar twijfelachtig is of een zakenkabinet zonder echte politieke basis wel kan hervormen.