Raad laat bevolking beslissen

In crisistijd wil Arnhem 38 miljoen euro steken in een nieuw gebouw voor museum en filmhuis. Eerst mogen de inwoners zich daarover uitspreken.

In veel steden zijn de afgelopen jaren gezichtsbepalende kunstgebouwen verrezen waar plaatselijke overheden vele miljoenen in investeerden. In weinig steden hebben de inwoners zich daar direct over mogen uitspreken.

In Arnhem gaat dat op 15 mei gebeuren: in een referendum beslissen de inwoners of hun gemeente ruim 32 miljoen euro zal investeren in een ‘kunstenclustergebouw’, waar het Museum voor Moderne Kunsten (MMKA) en filmhuis Focus onderdak krijgen. Alleen in Leeuwarden kon de bevolking zich in 2006 uitspreken over de nieuwbouw van het Fries Museum. Het gebouw opent binnenkort, hoewel 62 procent van de Leeuwarder stemgerechtigden tegenstemde. De opkomst was te laag.

Bij MMKA en Focus strijden sinds afgelopen maandag opluchting en bezorgdheid om voorrang. Opluchting omdat een meerderheid van de gemeenteraad zich na jaren van plannen, onderzoeken en adviezen uitsprak voor nieuwbouw. Hedwig Saam, directeur van het museum: „Wij hebben hier een maquette van 20 jaar geleden. Zolang is uitbreiding al nodig.”

Maar ook bezorgdheid dat de Arnhemmers op 15 mei ‘nee’ zeggen. Henk Bitter, directeur van het filmhuis: „Een complex probleem waar we jaren mee bezig zijn, wordt in het referendum teruggebracht tot de simpele vraag voor of tegen. Gemeentepolitici moeten zelf de verantwoordelijkheid durven nemen.”

Acht jaar geleden namen de directies van MMKA, Focus en de Arnhemse schouwburg het initiatief om samen te gaan in één gebouw, dat een culturele ontmoetingsplaats moest worden. Ze haakten in op de plannen van de gemeente om het verpauperde gebied langs de Rijn te renoveren.

De variant met de schouwburg is afgevallen: te duur en te risicovol. In plaats daarvan zal de schouwburg voor 18 miljoen euro worden gerenoveerd, net als concertzaal Musis Sacrum voor 12 miljoen. Cultuurwethouder Michiel van Wessem (VVD): „Ons plan gaat niet om alleen dit gebouw, we lossen in één klap alle huisvestingsproblemen van culturele instellingen op. Maar ik vind het vooral uit stedebouwkundig oogpunt belangrijk om weer leven te krijgen in de binnenstad langs de Rijn.”

Museumdirecteur Saam geeft er het door Arnhemmers geliefde 19de-eeuwse pand voor op. „Het is te klein geworden om nog mee te kunnen doen in de concurrentie. Om grote internationale exposities te kunnen tonen die een breed publiek aanspreken, zoals Museum De Fundatie in Zwolle, Het Valkhof in Nijmegen en het Drents museum dat nu kunnen, hebben wij meer ruimte nodig.”

Het filmhuis gaat van drie naar vijf zalen. „Beeldende kunst en film bewegen zich steeds meer naar elkaar toe en er zijn allerlei dwarsverbanden tussen tentoonstellingen en films te leggen”, zegt Bitter. Volgens de prognoses zouden museum en filmhuis in het nieuwe gebouw de helft meer bezoekers trekken.

Initiatiefnemer Bob Roelofs van het referendum gelooft daar niets van. „Dit project is geldverspilling en in deze crisistijd veel te riskant. We kunnen veel beter op de bestaande plekken renoveren en uitbreiden.”

Het voormalige D66-raadslid slaagde erin om de 750 benodigde handtekeningen voor het referendum te krijgen. Zijn voornaamste zorg is de opkomst. De uitslag is pas geldig als 35 procent van de stemgerechtigde Arnhemmers komt. Voor de voorstanders ligt daar juist hoop. Dan kan een architect aangesteld worden en bouwplannen gemaakt. Van Wessem: „Over drie tot vijf jaar moet het gebouw er kunnen zijn.”