Is herhaling slechts een kwestie van tijd?

Wat is het verschil tussen een ‘journalist’ en een ‘columnist’? Mijn voorstel: columnisten hebben meningen waarmee ze zich identificeren, journalisten hebben hypotheses die ze koel ontleden. Een goede columnist levert een zo sterk mogelijke onderbouwing van die mening, terwijl een goede journalist juist zoekt naar de weerlegging van zijn hypotheses. Vandaar dat de beste columns lezen als preken, en de beste journalistiek als wetenschap.

Ahum. Je moet als journalist je eigen oppositie organiseren en deze opdracht indachtig stuurde ik de afgelopen week een e-mail aan de beste generalisten in de City die ik ken.

De vraag: wie is het oneens met de hypothese dat een herhaling van de financiële crisis van 2008 een kwestie van tijd is?

Oh ja, de crisis van 2008. Bij de reacties op mijn blog op The Guardian en meer algemeen op Twitter en Facebook lijkt het soms of buitenstaanders denken dat die crisis werd veroorzaakt door gokkende bankiers. Men denkt vermoedelijk aan de opgewonden beurshandelaren van midden twintig die nieuwsuitzendingen op televisie vaak laten zien als de beurs enorm omhoog of omlaag gaat. De redenering lijkt dan dat dit soort jongetjes alles hadden ingezet op ‘rood’, toen viel het balletje op ‘zwart’ en nu zijn onze spaarcenten zoek – een gedachtegang waaraan de term „casinobanken” bijdraagt.

In werkelijkheid hadden banken in de jaren tot 2008 veel te veel geld uitgeleend aan individuen. Die mensen kunnen dit nu niet terugbetalen, en dus zitten er enorme gaten in de balansen van die banken. Dat banken zo onverantwoord konden uitlenen, kwam doordat ze die leningen verpakten als „superveilig” en doorverkochten aan investeerders die vertrouwden op die verpakking.

Op een gegeven moment werden mensen wakker, en toen manifesteerde zich een tweede probleem met die verpakkingen. Geen bank wist wat andere banken aan verpakte leningen op de balans hadden, en hoeveel die waard waren. Wie was er failliet? Banken leenden elkaar geen geld meer en het mondiale financiële systeem bevroor. Als regeringen niet zwaar hadden ingegrepen en de facto al die leningen hadden gegarandeerd, was de wereldhandel tot stilstand gekomen. Bevoorrading van bijvoorbeeld supermarkten was gestopt – een apocalyptisch scenario. De financieel redacteur bij The Guardian haalde in die tijd enorme hoeveelheden ingeblikt voedsel in huis; zozeer zat de paniek erin.

Nu is het vijf jaar later. Nog altijd zijn veel financiële instrumenten uiterst ondoorzichtig, zakenbanken hoeven nog steeds nauwelijks kapitaalbuffers aan te houden, en de leveranciers van de ‘verpakkingen’ zitten onverminderd in de zak van die zakenbanken. Ergo de hypothese: herhaling is een kwestie van tijd.

Vorige week schreef de eminente Financial Times-correspondent Martin Wolf hetzelfde, waarop ik dacht: tijd voor oppositie.

En zo zat ik eerder deze week tegenover een van de slimste mensen die ik ooit heb ontmoet. „Ik denk dat Martin Wolf ernaast zit”, zei hij. „Volgens mij is er nu een precedent dat er in 2008 niet was. Er zullen opnieuw banken ten onder gaan, maar de paniek zal uitblijven, omdat mensen weten: regeringen grijpen in en centrale banken drukken geld bij.” Veel mensen in de City hebben „shell shock” [oorlogsneurose, red.], ging hij verder. Ze zijn in 2008 totaal overvallen door de crisis, en zoeken nu panisch naar de volgende reuzeklap. „Dat is een onjuiste, maar menselijke reactie. Eerder waren mensen overmoedig, nu overangstig.”

Alles in orde dus? Integendeel, zei hij met een lachje. „Iemand moet westerlingen gaan vertellen dat ze veel minder rijk zijn dan ze dachten. De afgelopen decennia hebben ze immense bedragen geleend van de toekomst. Dat hebben ze uitgegeven, en de activiteiten die daaruit voortkwamen noemden ze ‘economische groei’. Dit is nu voorbij. We zitten niet op een bepaald punt van de economische cyclus, we zitten aan het eind van een supercyclus – de periode van decennia dat we ons rijk rekenden met krediet.”

Heb je een metafoor, vroeg ik. Hij glimlachte: „Iedereen wacht op de volgende hartaanval, maar de patiënt is chronisch ziek. Het Westen gaat stagneren, niet instorten.”

De auteur doet in deze column elke donderdag verslag van het leven in de financiële wereld in Londen. Lees meer over de City op: guardian.co.uk/bankingblog.