Geschaad vertrouwen

Accountants hebben kennelijk een andere opvatting over hun vertrouwensrol in het bedrijfsleven dan politici en de samenleving zelf. Vlak vóór nieuwe wetgeving accountantskantoren dwong om per 1 januari van dit jaar te kiezen tussen de boekencontrole van bedrijfsklanten en advisering van diezelfde bedrijven, hebben de vier grote kantoren nog contracten afgesloten om beide te blijven doen. Daarmee konden zij gebruik maken van de overgangsregeling dat de controle en advies bij bestaande klanten gedurende twee jaar buiten de wettelijke scheiding kon blijven.

Een klokkenluider had de financiële waakhond Autoriteit Financiële Markten, de AFM, hierover gealarmeerd. Volgens de AFM heeft elk van de vier grote kantoren zich hieraan bezondigd: Deloitte, Ernst & Young, KPMG en PricewaterhouseCoopers.

De AFM is terecht ontstemd over hun handelwijze. De accountants geven niet voor het eerst blijk van een mechanische opvatting van hun taak. Zolang de wet niet van kracht was, dachten zij kennelijk nieuwe klanten inclusief potentieel belangenconflict binnen te kunnen halen en bestaande langer te binden. Zonder respect voor de geest en de bedoeling van de nieuwe wetgeving.

De conclusies die de AFM in dit onderzoek trekt, zijn de zoveelste aflevering in een serie van tekortschietend en soms ronduit falend optreden. Van het negeren van de immense risico’s die financiële instellingen opbouwden voorafgaand aan de kredietcrisis van 2008, tot het recente tekortschieten in de controle bij woningcorporaties. Vorige week klaagde de AFM nog over de kwaliteit van de controles zoals middelgrote accountantskantoren die uitvoeren.

Wie, zoals accountantskantoren, notarissen en artsen, een vertrouwensfunctie heeft in het maatschappelijk verkeer, dient zich daar ook naar te gedragen. Daarin is geen ruimte voor ‘vluggertjes’ zoals de AFM die hier constateert. De accountants hebben zich jarenlang tegen de scheiding van controle en advies verzet, maar hebben even zolang de tijd gehad om zich aan te passen aan de veranderde maatschappelijke opvattingen. Dit onderzoek onderstreept eens te meer hoe noodzakelijk de wettelijke scheiding van controle en advies is, want commerciële motieven blijken bij accountants prioriteit te hebben. Wie de directie van een bedrijf adviseert, staat niet meer objectief en zeker niet een tikkeltje wantrouwig tegenover de bedrijfsfinanciën die de directie toont.

De AFM noemt in haar rapport geen namen van bedrijven die zich met een extra overeenkomst hebben geleend voor deze potentiële belangenconflicten. Maar elk contract kent ten minste twee partijen. Wie zijn zij? Ook hun namen moeten openbaar worden.