Crisis raakt ook drugsverslaafde

Roemenië en Griekenland kampen met een snelle stijging van het aantal HIV-besmettingen. Dat heeft direct te maken met de economische crisis.

Foto’s van deelnemers aan een programma tegen drugsverslaving in de Jilava-gevangenis aan de rand van Boekarest. Foto AP

boekarest. - Corina lijkt bij eerste aanblik een jongetje in een capuchontrui. Van haar vrouwelijke uiterlijke kenmerken is alleen een restje rode nagellak over. „Toen ik nog heroïne gebruikte, zag ik er gezonder uit”, zegt de broodmagere vrouw van 26 in het drop-in centrum voor drugsgebruikers in Ferentari, een wijk van Boekarest. Nadat ze uit de gevangenis kwam, is ze overgeschakeld op ‘legal highs’, een verzamelnaam voor nieuwe stimulerende middelen die nog niet verboden zijn.

Het gebruik van legal highs is in Roemenië – en ook in Griekenland, volgens het Europees Centrum voor Ziektepreventie en Bestrijding (ECDC) – een van de oorzaken van de razendsnelle stijging van het aantal HIV-besmettingen onder drugsgebruikers.

Wie verslaafd is aan dit soort stimulerende middelen heeft tot vijf keer meer injecties per dag nodig dan een heroïnegebruiker. Het effect is al na een half uur weg, terwijl heroïne een roes van uren oplevert.

Schone naalden zijn in Roemenië schaars. Ziekenhuizen hebben er tekort aan. Patiënten moeten ze geregeld zelf kopen en meebrengen. Drugsgebruikers doen dat vaak niet en worden geweerd door apothekers. Daardoor worden spuiten vaker gedeeld. Dat leidt tot de verspreiding van infectieziekten. Corine deelt haar naalden alleen met haar broers, bezweert ze.

„Legal highs zijn lang niet zo lekker als heroïne”, vertelt Corina. Soms wordt ze er paranoïde van en het sloopt haar lichaam. Waarom dan toch gebruiken? „Ze zijn legaal.” Ze zijn net een tikje anders dan substanties die al wel verboden zijn en waarop strenge straffen staan. Daardoor mogen winkels, vaak seksshops, de poeders gewoon verkopen.

Een groot deel van de ongeveer 19.000 injecterende druggebruikers in Boekarest (twee miljoen inwoners) gebruikt legal highs, om niet het risico te lopen opgesloten te worden wegens bezit van illegale drugs, waarop drie tot zes jaar celstraf staat.

Tot 2010 waren er onder harddrugsgebruikers in Roemenië gemiddeld zo’n vijf nieuwe HIV-besmettingen per jaar. In 2011 waren het er 113 en in de eerste helft van 2012 alleen al 98. De voorlopige resultaten van een steekproef onder drugsgebruikers door twee hulporganisaties en het National Antidrugs Agentschap onder ruim 400 drugsgebruikers wijzen erop dat inmiddels 50 procent van hen HIV heeft. Dat was twee jaar eerder in vergelijkbaar onderzoek nog maar 1 procent.

Ook in Griekenland is het aantal nieuwe HIV-besmettingen onder drugsgebruikers fors gestegen (tot 2010 waren het jaarlijks 10-15 gevallen, in 2011 waren dat er al 256 en in de eerste acht maanden van 2012 al 314). Ook hier komt dat volgens het ECDC vooral door het delen van spuiten.

In Athene wordt gehandeld in de levensgevaarlijke drug ‘Sisha’, heroïne versneden met chemische middelen. Gebruikers raken zwaar verslaafd en zijn herkenbaar aan opgezwollen ledematen vol wonden.

Sisha wordt wel de ‘Griekse crisis dope’ genoemd. Het is een goedkoop alternatief voor traditionele drugs en het kwam na het begin van de financiële crisis in beeld. Maar het is niet duidelijk of deze drugs en de crisis echt verband houden, zeggen kenners van de drugsscene. De opkomst van alternatieven voor heroïne wordt vaak gerelateerd aan de prijsstijging sinds het begin van de oorlog in Afghanistan.

Gebruikers van legal highs slapen dagen achter elkaar niet en vergeten dan ook te eten en te drinken, vertelt Ionut Alexandrescu van hulporganisatie Carusel in het drop-in centrum in Boekarest. Het is een container met twee kamers, een ladenkast voor naalden en een kleine elektrische kachel. Bij de mensen die binnen stappen ziet hij in een oogopslag of het heroïnegebruikers zijn of legal high-spuiters. „Ze drogen uit en verouderen razendsnel.”

De Griekse overheid heeft de programma’s voor gratis naaldenverstrekking uitgebreid , maar is er nog niet in geslaagd de uitbraak te stoppen. Infectieziektespecialisten moeten bovendien tegelijk strijden tegen de verspreiding van malaria, die vorig jaar met de tijgermug is meegekomen naar Griekenland.

„Het is in zo’n epidemische situatie voor een overheid bijna onmogelijk om de vraag naar spuiten en naalden bij te benen”, zegt Marita van de Laar, hoofd van het ECDC-programma voor seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA). Het is zuur, zegt ze, dat de uitbraken samenvallen met grote bezuinigingen op gezondheidszorg in Griekenland.

Bezuinigingen zijn niet de oorzaak van de uitbraken, maar maken het wel moeilijker die in te dammen. In Griekenland stijgt als gevolg van de economische crisis het aantal kwetsbare mensen en daklozen, die het risico lopen drugsgebruikers te worden. Bovendien is er minder geld voor preventie.

Ook in Roemenië is geprobeerd meer aan preventie te doen, maar die aanpak lijdt onder de politieke crisis in het land. Ministeries hebben afgelopen jaar iedere paar maanden nieuwe leiding gekregen. De nationale strategie tegen het verspreiden van infectieziekten wacht al twee jaar op ondertekening en uitvoering. Hulporganisaties klagen over gebrek aan naalden en gebruiksruimten.

Corina voorspelt dat de veertig schone spuiten die ze maandag meekrijgt, donderdag op zijn.