Armen Cambodja worden platgewalst

Duizenden Cambodjanen zijn verdreven van hun grond. Ook de rechters van het land laten hen in de steek. „We hunkeren naar rechtvaardigheid.”

Huilend van machteloze woede moeten steeds meer eenvoudige Cambodjanen aanzien hoe hun huisjes door bulldozers worden platgewalst om plaats te maken voor een fabriek of een ander commercieel project. Duizenden boeren zijn hun grond kwijtgeraakt.

Wie zich verzet, riskeert in de gevangenis te worden gegooid. Dat overkwam Yorm Bopha, een 29-jarige vrouw die vorig najaar werd gearresteerd in een dorp bij de hoofdstad Phnom Penh. Ze kreeg in december drie jaar celstraf en een boete. Collega-activisten proberen de publieke opinie elders in de wereld te mobiliseren, in afwachting van haar hoger beroep. Maar gisteren wees het Hooggerechtshof haar verzoek op borgtocht te worden vrijgelaten af.

De Cambodjaanse premier Hun Sen, al sinds de jaren ’80 de sterke man van het land, beschuldigt de activisten ervan de zaken te verdraaien. Volgens hem is Yorm Bopha opgepakt en veroordeeld omdat ze een taxichauffeur had mishandeld. Onzin, zeggen activisten, dat is slechts een voorwendsel om Bopha uit te schakelen en andere potentiële betogers af te schrikken.

„We hunkeren naar rechtvaardigheid”, zegt Tep Vanny, die zondag in Den Haag was op uitnodiging van Amnesty International voor de presentatie van een Franse documentaire over het landjepik in Cambodja. Zelf heeft Vanny ook in de cel gezeten voor haar verzet tegen de afbraak van haar dorp Boeung Kak aan de rand van Phnom Penh. Die grond is waardevol, daarom worden de bewoners verjaagd. „Onder de Rode Khmer werd iedereen uit Phnom Penh weggejaagd, onder deze regering alleen de armen”, zegt een oude vrouw, die het schrikbewind van de jaren ’70 nog heeft meegemaakt, in de Franse film Even a bird needs a nest.

Op steun van rechters hoeven ze niet te rekenen. „De rechtspraak hier is dollar-rechtspraak. Alleen als je dollars hebt, krijg je je recht”, zegt Mu Sochua, een Cambodjaans parlementslid namens de Sam Rainsy Party van de oppositie. Ook zij was in Den Haag. Niet alleen voor de film maar ook om Tweede Kamerleden en regering er toe te bewegen meer druk uit te oefenen op Hun Sens bewind.

Onder Hun Sen zijn volgens Mu Sochua 250.000 Cambodjanen van hun land gezet. Ook de Wereldbank en de Verenigde Naties hebben kritiek geuit op de manier waarop de regering boeren en anderen van hun land zet. „Cambodja dreigt nu zelfs in democratisch opzicht achterop te raken bij Birma”, zegt Mu Sochua.

Het probleem is dat de meeste bewoners geen papieren hebben die aantonen dat zij de rechtmatige eigenaars zijn van de grond waarop ze wonen, ook al wonen ze daar al generaties. Ten tijde van de Rode Khmer was particulier grondbezit verboden. Velen verzuimden naderhand zich als eigenaar te laten registreren.

De Cambodjaanse regering maakt hiervan volgens critici misbruik om het eigendomsrecht te verlenen aan gunstelingen. Vooral enkele senatoren hebben zich zo verrijkt met grote stukken land. Die verpachten ze vaak aan bedrijven, veelal uit het buitenland. Een lucratief project is een suikerplantage aan te leggen. De suiker kan op grond van een verdrag met de Europese Unie zonder invoerrechten in de EU worden ingevoerd.

De bewoners worden vaak weggevoerd naar minder aantrekkelijke stukken land, met weinig of geen compensatie. Ze blijven vaak zitten zonder bron van inkomsten. „Veel boeren willen helemaal geen compensatie, ze willen alleen maar hun land houden”, zegt Mu Sochua.

Sochua verwacht dat de landkwestie een belangrijk thema wordt bij de parlementsverkiezingen van juli. Haar partij helpt mensen nu hun land geregistreerd te krijgen. Ook Hun Sen doet dat. Critici doen dat af als een symbolisch gebaar. Maar hij maakt er goede sier mee. Deze week dreigde hij duizenden dorpsbewoners zelfs dat ze dit programma kwijtraken als hij in juli zou verliezen.