Wat een prachtige illegale Romeinse vaas!

‘Tussen Kunst & Kitsch’ toont vaak archeologische vondsten van twijfelachtige herkomst. Archeologen zijn boos.

Kunstexpert Mieke Zilverberg met de bronzen kan, in de uitzending van 6 maart.

„Veel archeologische voorwerpen in het populaire tv-programma Tussen Kunst & Kitsch zijn evident illegaal opgegraven”, zegt Vladimir Stissi, hoogleraar klassieke archeologie aan de Universiteit van Amsterdam. Dit is juridisch moeilijk te bewijzen, weet hij. „Het gaat in ieder geval om voorwerpen zonder duidelijke verzamelgeschiedenis of betrouwbare herkomst en dus om voorwerpen die Mieke Zilverberg, de archeologie-expert van het programma en kunsthandelaar, volgens haar eigen beroepscode niet zou mogen inkopen.”

Stissi is niet de enige archeoloog die het niet eens is met de manier waarop archeologische voorwerpen uit binnen- en buitenland in het populaire AVRO-programma aan bod komen. Op LinkedIn heeft een groep archeologen de afgelopen dagen hun bezwaren uitgesproken. Er gingen bezorgde mails naar de AVRO en naar Kamerleden.

Aanleiding was de uitzending van 6 maart waarin een man trots vertelde dat hij tien jaar geleden bij Elst met zijn metaaldetector een bronzen kan en delen van een bronzen schaal uit de Romeinse tijd heeft gevonden. Hij zag archeologen graven en dacht ‘ik zal eens een gokje wagen’. Thuis, vertelde de man verder, had hij nog meer met de metaaldetector gevonden archeologische voorwerpen, ‘te veel om allemaal uit te stallen’.

Volgens de Monumentenwet mag iemand een metaaldetector alleen gebruiken als hij toestemming heeft van de landeigenaar. Het is echter altijd verboden om zelf vondsten die dieper dan dertig centimeter in de grond liggen op te graven. Bovendien moeten archeologische vondsten in alle gevallen bij de overheid worden gemeld. In de praktijk worden overtredingen overigens niet of nauwelijks vervolgd. Er is in Nederland een Erfgoedinspectie, maar zonder opsporingsbevoegdheid.

In de uitzending zegt Mieke Zilverberg daar allemaal niets over. Wel vertelt ze dat bij Elst een belangrijke Romeinse tempel lag. Ook doet ze een uitspraak over de waarde: meer dan 10.000 euro. Archeologen verwijten haar dat ze niets zei over het verlies van belangrijke wetenschappelijke informatie. „Nu weten we niet of de voorwerpen uit een graf komen”, zegt Harry van Enckevort, gemeentelijk archeoloog van Nijmegen, die bij Elst heeft gegraven.

Uit zijn regio komt mogelijk ook een ander interessant voorwerp, dat in de uitzending van 27 februari aan bod kwam: een Romeinse tufstenen askist met daarin een glazen pot met crematieresten uit de eerste eeuw. „Mogelijk uit de omgeving Nijmegen, maar Duitsland kan ook”, denkt Van Enckevort op basis van de beelden. „Het is verder de vraag of de kist en de pot echt bij elkaar horen en of de crematieresten menselijk zijn.”

De askist is in de jaren negentig gekocht bij ‘een handelaar in Eindhoven’. Geschatte waarde volgens Zilverberg: 50.000 euro. De protesterende archeologen, die er van overtuigd zijn dat de kist ooit illegaal is opgegraven, verwijten de makers van het televisieprogramma dat ze doen of dit soort handel in belangrijke archeologische voorwerpen de normaalste gang van zaken is.

„Al bijna dertig jaar heeft uiterste zorgvuldigheid en integriteit ons handelen bepaald en zal dat blijven doen”, reageert eindredacteur Gerard Brinksma van Tussen Kunst & Kitsch. „Wij zijn zeer gespitst op voorwerpen die aan strenge regels zijn gebonden, dus niet alleen archeologische voorwerpen, maar bijvoorbeeld ook objecten van ivoor.” Volgens Brinksma bekijkt bij een opnamedag de expert van te voren de herkomst van een voorwerp. „Er wordt een zo goed mogelijke inschatting gemaakt of de wijze waarop het object is verkregen juist is en de eigenaar te goeder trouw. Als hierover enige twijfel bestaat, haalt het item de uitzending niet. Waarbij gezegd dat we soms mensen op hun blauwe of bruine ogen moeten geloven.”

„We maken een amuserend programma”, zegt Mieke Zilverberg. „We zijn geen politieprogramma.” En de Romeinse bronzen kan en schaal zijn niet illegaal opgegraven, zegt ze. “Hij komt van de stort van de opgraving, dus uit omgewoelde grond.” Ook heeft de man volgens haar de vondst gemeld. “Waar? Bij de archeologische dienst in de buurt. Dus dat zal wel die van Nijmegen zijn.” Maar daar weten ze van niets.