Topwetenschappers weten zich geen raad met het leven

Wat is het leven? Zeven wetenschappers discussiëren erover, ter ere van Darwin. Ze komen er niet uit. ‘Ik kijk wel even als ik op Mars ben.’

Een debat getiteld ‘Wat is leven?’ waar zeven wetenschappelijke coryfeeën in de eerste minuten besluiten de centrale vraag niet te beantwoorden – dat is niet erg goed voorbereid. Op 12 februari, de geboortedag van Charles Darwin, zouden de volgende prominenten zich over deze vraag buigen: evolutiebioloog Richard Dawkins, natuurkundigen en succesauteurs Paul Davies en Lawrence Krauss, microbioloog Craig Venter (een van de ontrafelaars van het menselijk genoom), astrobioloog Chris McKay van NASA en twee Nobelprijswinnaars, microbioloog Sidney Altman en medicus Leland Hartwell. Wetenschapsjournalist Roger Bingham leidde de discussie aan de Universiteit van Arizona.

Lawrence Krauss is de eerste die het begrip ‘leven’ weigert te definiëren. Hij noemt het een „bewegend doelwit”. Hij meent dat computers bewustzijn zullen ontwikkelen. Als ze dan ook leren hun eigen hardware te maken, beschouwt hij ze als een levensvorm. Wat heb je aan een definitie als je hem steeds moet aanpassen?

Helaas dringt gespreksleider Bingham niet aan, hoewel de vragen zich opdringen. Zijn er geen cruciale eigenschappen van leven, zoals stofwisseling of voortplanting? Informatieverwerking wordt terloops genoemd, maar meer niet. Waar ligt de grens tussen leven en niet-leven? Waar plaatsen we grensgevallen als robots die bewustzijn lijken te hebben, of virussen? Dat blijft onbesproken. McKay krijgt de lachers op zijn hand als hij zegt: „Ik ga toch naar Mars dus ik kijk wel even.” Maar hoe wil hij kijken? De manier waarop je zoekt, verraadt je veronderstellingen en beïnvloedt wat je zult vinden.

Wel raken Dawkins en Venter kort slaags over de mogelijkheid van leven dat niet op DNA is gebaseerd. Venter lijkt daar niet erg in geïnteresseerd. Ook word gezegd dat we alert moeten zijn op ‘leven zoals we dat niet kennen’ maar educated guesses waar we dan aan moeten denken, blijven uit.

Genoeg interessante momenten verder. Venter distantieert zich van het begrip ‘boom des levens.’ Hij vindt ‘struikgewas’ een beter model. De vraag rijst of twee essentieel verschillende soorten leven op één planeet kunnen samenleven. Na rijp beraad denkt het panel van wel. Het hele gezelschap zou het vreemd vinden als eventueel Martiaans leven geen familie zou zijn van het leven op Aarde. Fragmenten van inslagen op Mars hebben immers de Aarde bereikt en omgekeerd waarschijnlijk ook. Venter denkt dat we nooit zullen weten hoe het leven op Aarde is ontstaan; Krauss lijkt het in principe mogelijk.

Het meest opmerkelijke moment doet zich voor als voorzitter Bingham Altman, die meer dan twintig minuten heeft gezwegen, bij het debat probeert te betrekken. „Ik heb niets te zeggen over deze discussie”, meldt de Nobelprijswinnaar stuurs. „Ik doe onderzoek.” Waarom zit die man er dan?

De video is te zien op nrc.nl/wetenschap