Repressie onder Poetin

Rusland stort zich nu ook op maatschappelijke organisaties die boven bijna elke twijfel zijn verheven. Politie en belastingdienst hebben deze week huiszoeking gedaan bij Amnesty International. Vorige week deden ze invallen bij Memorial, een burgervereniging die zich bezighoudt met de geschiedschrijving van de Goelag en het stalinisme, en met de herdenking van de slachtoffers.

Overal in Rusland is justitie op jacht naar non-gouvernementele organisaties (ngo’s) die financiële steun uit den vreemde aanvaarden, maar weigeren zich een ‘buitenlandse agent’ te noemen, zoals een nieuwe wet sinds vorig jaar vereist.

Nu deze wet daadwerkelijk wordt toegepast, dringt de vraag zich op waar de repressie onder president Poetin zal ophouden.

De huiszoeking bij Amnesty is een provocatie voor de hele wereld. Amnesty is immers hét symbool van universele waarden.

De invallen bij Memorial zijn een omineus teken voor Rusland. Memorial is qua doelstelling een puur Russische organisatie. De vereniging is een van de belangrijkste verworvenheden van de glasnost die na 1986 de luiken van de Sovjet-Unie openzette.

Memorial werd begin 1989 opgericht om aandacht te vragen voor het stalinistische verleden van de Sovjet-Unie. Allengs dijde het werk uit naar historisch onderzoek en mensenrechtenactivisme.

Memorial is nu, een kwart eeuw later, zowel belangenbehartiger, geschiedkundig instituut als onafhankelijk persorgaan. Menige academische studie naar de Goelag, in binnen- en buitenland, is gebaseerd op de archieven die Memorial heeft ontsloten. Vaak wordt nieuws over bijvoorbeeld de Kaukasus, waar de rechtsstaat ver te zoeken is, bekend dankzij de mensenrechtenpoot of de website Kavkazky Oezel.

Dat het Kremlin nu ngo’s als deze belaagt, is al ernstig genoeg. Dat het ook de historici van Memorial in het vizier heeft, is mogelijk nog kritieker. Ondanks al zijn pogingen om het ‘grootse vaderland’ weer in de schijnwerpers te zetten, heeft het regime van Poetin zich tot nu toe nooit gewaagd aan een onversneden rehabilitatie van het stalinisme. Hij beperkte zich tot een herwaardering van de rol van de generalissimus Stalin in de Tweede Wereldoorlog.

Maar deze aanval op Memorial doet vermoeden dat het Kremlin een nieuwe weg inslaat. Het wil niet alleen een ngo die het lef heeft om gefundeerd kritiek te leveren een kopje kleiner maken, het wil ook het historisch onderzoek naar het stalinisme smoren.

De invallen bij Memorial zijn een indicatie dat Poetin een einde wil maken aan het gewroet in het verleden. De betekenis van deze boodschap is groot. Wie het verleden zo afsluit, sluit immers ook de toekomst af.