Powergirls zijn van alle tijden

In Female Power belicht het museum voor Moderne Kunst Arnhem kunst van en over vrouwen. Die focus benadrukt onbedoeld ook vrouwelijke onmacht.

‘Europa 2008’ van Nandipha Mntambo, die zich schminkte als Zeus N. Mntambo & M. Stevenson Gallery

„Godzilla, you don’t stand a chance”, glimlacht een mooi meisje, bloed op haar lippen. Samen met met haar gewelddadige vriendinnen bevolkt ze de surreële striptekeningen van Chitra Ganesh. Tussen paarse bomen betasten monsterjagende meisjes elkaar. Daarbij nemen ze soms goddelijke verschijningen aan. Ganesh giet traditionele Hindoestaanse godinnen in een eigentijds stripjasje, als om te zeggen dat powergirls van alle tijden zijn.

Chitra Ganesh is met ruim twintig tekeningen ruim vertegenwoordigd op de groepstentoonstelling Female Power. Ze wordt er omgeven door lingams (stenen fallussen gebruikt voor het aanbidden van de god Shiva) en oervrouwen van Louise Bourgeois en de harnasachtige jurken van Shakuntala Kulkarni. Miwa Yanagi’s fotografeerde schikgodinnen op leeftijd die zelfs met hun verzakkende lichamen nog glorieus afsteken tegen dramatische wolkenluchten – als heerseressen over hemel en aarde.

Het Museum voor Moderne Kunst in Arnhem brengt Female Power kunstenaars samen wier werk gaat over vrouw zijn, over matriarchaat, over – zoals de titel impliceert – het volwassen zusje van de girl power waar de Spice Girls over zongen.

Al jaren is het museum bezig om vrouwelijke kunstenaars te promoten; een doelstelling die misschien al door de realiteit is ingehaald, want vrouwelijke kunstenaars zijn overal. Dat roept deze tentoonstelling in feite ook. Alleen, ze roept het wel hard, zoals wanneer je een kennis van vroeger tegenkomt die erg nadrukkelijk zegt dat het echt heus goed gaat. Je gaat je dan ook afvragen of deze tentoonstelling wel echt vrouwelijke macht uitstraalt. Of is het juist onmacht?

Neem de zaal over de succesverhalen van het matriarchaat. Cuny Janssen fotografeerde een indianenclan waar vrouwen uit verschillende generaties samenleven. Mathilde ter Heijne reisde af naar de matrilineaire Mosuostam in China, dat ze in een boek en een nagebouwd huis overbrengt als een harmonie van voorouderverering. Maar juist omdat deze idylles zo niet lijken op de westerse samenleving, lijken ze te vertellen dat dit hier dus niet kan bestaan.

Wanneer kunst gaat over identiteit, gaat het over gewenste identiteit, oftewel imago. En als het over imago gaat, gaat het over vooroordelen, buitenkant. De vrouw in deze tentoonstelling is vooral jong en vitaal, of juist oud en wijs, zelfbewust, en vaak seksueel.

Zoals de fotoserie van Nandipha Mntambo die zich schminkte als de in een stier veranderende oppergod Zeus, compleet met haar en hoorns. Vurig blikt ze de camera in, haar plekje op de apenrots opeisend. Terrein veroveren gaat over grenzen van je bestaan, nooit over het bestaan zelf of over gewoon mens zijn.

Nancy Spero probeerde dat wel. Zij gebruikte uitsluitend vrouwfiguren als symbolen van mensen – m/v. In Arnhem hangt een collage van rollen papier, die ze beplakte met klassieke en prehistorische lichamen. In een andere omgeving kan dat werken. Maar in een tentoonstelling over vrouwen, symboliseren ze toch vooral vrouwen.

Tussen al dit soort kwesties biedt deze zoektocht naar vrouwtypen een groot voordeel: ongemerkt buitelen westerse en niet-westerse kunst prachtig door elkaar heen. Samen met het Afrikamuseum heeft ook dit museum al langer een modus gevonden om transculturele tentoonstellingen te maken zonder spastisch gedoe over etniciteit: het gaat om een thema, niet om waar een kunstenaar vandaan komt. Kunst uit Europa, Afrika, Amerika, Azië komt moeiteloos samen.

Dat is een applaus waard. Maar in het vervagen van die interculturele grenzen en het emanciperen van de niet-westerse kunst, wankelt de vrouw. Die is zo nadrukkelijk bezig godin of heldin te zijn, dat de man er lachend naast kan gaan staan. Die maakt zich niet druk om zijn genderidentiteit. Die is gewoon wat hij is. Zichzelf. Mens.

Female Power, t/m 20 mei in het Museum voor Moderne Kunst Arnhem, Utrechtseweg 87, Arnhem. Di-zo 11-17u. www.mmkarnhem.nl