‘Moedertaal is bron van alle emotie’

Theatergroep Tryater bereist de eigen provincie met Friestalig theater. In Amsterdam brengen ze nu zes voorstellingen met Nederlandse boventitels.

Toneel brengen overal in de provincie, „rûnom yn de provinsje”: dat is de opdracht die het Friese theatergezelschap Tryater zich stelt. Volgens artistiek leider Ira Judkovskaja, sinds vijf jaar verbonden aan het gezelschap, „komt iedereen uit het dorp kijken als Tryater speelt. Hierdoor bereiken we een breed, gemêleerd publiek van jong en oud, schoolgaand, jeugdig en hoog opgeleid. Toeschouwers bezoeken de dorpshuizen en de schouwburgen in de Friese steden omdat wij er komen. Dat is van cruciaal belang om een band met het publiek op te bouwen.”

Tryater treedt ook op buiten de provincie, maar altijd in de Friese taal. Het Amsterdamse theater Bellevue brengt deze week het festival De Friezen komen! met zes voorstellingen in het Fries, waaronder De Presidentes, een „boosaardige keukentafelkomedie” van Werner Schwab, Fân de stêd en it libben (Van de stad en het leven) geregisseerd door Ira Judkovskaja en Tsjechovs befaamde stuk Omke Wanja, eveneens in de regie van Judkovskaja. Ter geruststelling voor degene die Fries als een exotische taal beschouwt: de voorstellingen zijn boventiteld, niet zomaar in een tekstbalk. Het Nederlands krijgt een projectie in het decor als geïntegreerd onderdeel van het toneelbeeld.

Al is Judkovskaja van Russische afkomst, het Fries heeft voor haar de kracht van een moedertaal: „Het Fries is een prachtige, rijke toneeltaal, inspirerend om mee te werken. Iemands moedertaal is de bron van alle emoties; die taal raakt je in je hart, in je ziel. In onze voorstellingen streven we verbondenheid na, niet alleen met het Fries, ook met de omgeving. Daarin ligt de taak die een toneelgezelschap moet vervullen. Voorstellingen van Tryater zijn geworteld in de Friesland, al sinds de oprichting in 1965.”

Tryater verwierf landelijke bekendheid met voorstellingen als Abe! over de Friese voetballegende Abe Lenstra, Peer Gynt en, Frieser dan Fries, de locatievoorstelling 11Stêdetoch op vaarten en historische plekken van de Elfstedentocht.

In artistiek opzicht kan Tryater wedijveren met de andere repertoiregezelschappen van ons land. Shakespeares Macbeth van Judkovskaja uit 2011 was een indrukwekkende, duistere en aardse versie. Zelden was een Macbeth zo in grond en klei geworteld. Met haar regie van Omke Wanja legt Judkovskaja een ander accent dan de gangbare Tsjechovs in Nederlandse opvoering. „Het valt op dat regisseurs Tsjechov vaak situeren op grote landgoederen, waar alom melancholie heerst”, aldus Jud-kovskaja. „Maar er is meer aan de hand. Omke Wanja gaat over de benauwenissen van het familieleven. Mensen zitten boven op elkaar. Ons decor bestaat uit een klein, rond draaitoneel. Dat is een ouderwets element dat goed past bij Tsjechov in de Russische toneelhistorie.”

Judkovskaja betreurt het dat te veel voorstellingen toneelbewerkingen zijn van films of boeken die in de Top 10 staan. „Daarmee maak je krachteloos theater, je volgt de bestsellercultuur. Theater moet juist nieuwe gedachten geven en de toeschouwers optillen.”

De Friezen komen! Tryater in Bellevue, 26 t/m 31/3. theaterbellevue.nl