Illegale prostituee is soms beter af dan legale

De ChristenUnie wil het bezoek aan een illegale prostituee strafbaar maken. Vandaag praat de Tweede Kamer over nieuwe regels voor de branche. Exploitanten overtreden vaak de regels.

De Wallen in Amsterdam. Minister Opstelten wil dat klanten zich er van vergewissen dat de prostituee geregistreerd is, maar de senaat is tegen een registratieplicht. Foto Rien Zilvold

Twee prostituees, Roos en Arianne, twee steden. De één werkt legaal in Den Haag, de ander illegaal in Eindhoven. Terwijl ze precies hetzelfde werk doen.

In de Eindhovense flat van Arianne hangt een poster van een geblinddoekte Lady Gaga naast schilderijen van halfblote modellen. Op een dienblad liggen drie dildo’s. Arianne ontvangt wekelijks een of twee mannen in deze kamer. Ze doet het werk „voor een extra zakcentje”. Tot vijf jaar geleden werkte ze in seksclubs, maar daar werden het haastklussen, zegt ze. „Je krijgt een half uurtje om het hele pakket te doorlopen: neuken, aftrekken, pijpen en de kamer netjes achterlaten. Niks voor mij. Ik heb nooit een klant snel willen afwerken.” Nu kan het op haar eigen manier. Douchen met een klant. De tijd nemen.

Het mag alleen niet van de gemeente. Vergunningaanvragen voor zelfstandige escortdames worden er in de regel geweigerd: prostitutie mag in Eindhoven niet in de buurt van scholen, kerken of in woonwijken. Bijna nergens dus.

Roos uit Den Haag werkt wél legaal – ook als escort. Ze werkt ook vanuit huis om haar eigen voorwaarden te kunnen stellen. „Ik bepaal zelf welke handelingen ik verricht, welk tarief ik reken, en hoe ik mij kleed. Roos vindt zoenen en sm prima – zolang het niet te extreem wordt. Anale seks doet ze „pertinent” niet.

Toen Roos nog in een seksclub werkte, kon ze deze eisen niet stellen. Een klant weigeren betekende ruzie met de baas. Roos weet nog dat toen ze een dag ziek thuisbleef, haar baas de daarop volgende dagen alle klanten doorverwees naar andere meisjes. Om haar een lesje te leren.

Escortdames worden in iedere stad anders behandeld. Gemeenten zijn vrij om hun eigen prostitutiebeleid te voeren. Zo kan het gebeuren dat de ene gemeente thuiswerkers toestaat, de andere gemeente een vergunning eist en weer een andere vergunningen weigert af te geven. Eindhoven bijvoorbeeld, wil dat prostituees in vergunde seksclubs werken.

Sinds 2000 kunnen seksbedrijven legaal bestaan, door de afschaffing van het bordeelverbod. Dat had tot doel de arbeidsomstandigheden van prostituees te verbeteren. Ze konden gaan werken in loondienst of als zelfstandige. Maar de gewenste emancipatie van de prostituee kwam er niet van; uitbuiting bleef bestaan.

De Tweede Kamer debatteert vandaag over maatregelen die een einde moeten maken aan mensenhandel en uitbuiting in de prostitutie. Een aanzienlijk deel van de prostituees zou onder dwang aan het werk zijn. Volgens de branche zou de overheid beter kunnen toezien op naleving van bestaande regels. Nu wordt de legale prostituee de illegaliteit ingeduwd door gemeentelijk beleid.

De rechten van een prostituee staan omschreven in het arbeidsvoorwaardenpakket ‘Opting-in’ dat in 2008 is bedacht door de Belastingdienst. Daarin staat dat prostituees zelf mogen bepalen welke dagen zij werken en hoelang, of zij een klant accepteren en wat ze met hem doen. Verder hoort in ieder bordeel een poster te hangen met een samenvatting van hun rechten.

Maar deze regels worden met voeten getreden. „De sekswerker heeft geen betere positie gekregen, alle inspanningen ten spijt”, zegt Marije van Stempvoort van Humanitas, een hulporganisatie die voor de gemeente Rotterdam prostituees ondersteunt. Volgens Van Stempvoort komt het geregeld voor dat prostituees worden gedwongen langer te werken of om handelingen te verrichten die zij niet willen. „Onveilige orale seks bijvoorbeeld”, zegt Van Stempvoort, „dat moet volgens de GGD met condoom. Maar exploitanten zetten vrouwen onder druk om het zonder te doen.” Ook rapporteren veldwerkers van Humanitas dat in bijna geen enkele seksclub een poster hangt met de rechten.

Op internetfora, zoals Kinky.nl, staan diverse klachten van prostituees die door hun bazen worden uitgebuit. „Een mannelijke escortbaas wilde eens persoonlijk controleren of de meiden wel goed geschoren waren”, schrijft ene Emma. Prostituee Merel mocht van haar baas niet eten tussen de afspraken door. Ook kreeg ze de opdracht om wc’s te boenen en bedden te versjouwen. Een ander meisje moest van haar baas altijd de badkamerdeur openlaten, zodat hij mee kon douchen. Ook moest ze meedoen aan gangbangs en trio’s.

Marieke Ridder, programmaleider Prostitutie bij Soa Aids Nederland, bevestigt dat er bij diverse seksclubs sprake is van druk. Prostituees die seksbazen proberen te ontlopen door zelfstandig te blijven, worden tegengewerkt vanuit de overheid.

Ridder ziet hetzelfde gebeuren in veel andere gemeenten. Als er al een vergunning wordt verleend, krijgen prostituees te maken met nadelige regelgeving. Zo maken gemeenten in het lokale huis-aan-huisblad melding van alle verleende escortvergunningen, waardoor de hele buurt weet waar de prostituee woont. Ook is het nog steeds vrijwel onmogelijk om als prostituee een hypotheek te krijgen. Ridder: „Ik snap dat al die meiden en jongens zeggen: bekijk het even, ik vraag geen vergunning aan.” Uit diverse onderzoeken blijkt dat een aanzienlijk deel van de prostituees kiest voor het illegale circuit. Exacte gegevens zijn er niet, maar vermoed wordt, dat de illegale prostitutie minstens zo groot is als de legale.

De ChristenUnie wil het bezoek aan een illegale prostituee strafbaar stellen. Ridder zegt dat nieuwe regelgeving zich beter kan richten op het versterken van de sociale positie van prostituees. „Nu ligt alle focus op de misstanden en criminaliteit, terwijl er van het verbeteren van de arbeidsomstandigheden weinig terecht komt.”