'Het glipt uit zijn handen'

Yoani Sánchez is wellicht de bekendste Cubaan na de Castro’s Jarenlang mocht ze niet reizen Nu is ze in Nederland en ontvangt ze de Prins Claus Prijs Ze rekent op verandering in Cuba

Redacteur Zuid-Amerika

Haar blog ‘Generación Y’ heeft van Yoani Sánchez misschien wel de bekendste Cubaan gemaakt die geen Castro heet. Tot ongenoegen van het regime: de 37-jarige hispanologe is in elkaar geslagen, opgepakt en bespuwd door aanhangers van de communistische partij. „Ik ben bang. Maar elke keer dat ze me intimideren, maakt het me dapperder”, zegt Sánchez in Silent Voices, een documentaire die werd vertoond op het festival Movies That Matter in Den Haag. Jarenlang mocht ze niet reizen. Nu is ze in Nederland, als onderdeel van een reis rond de wereld in tachtig dagen. Sinds januari mogen Cubanen zonder toestemming van de regering naar het buitenland. „Pas toen het vliegtuig opsteeg, kon ik geloven dat ze geen grap met me uithaalden”, zegt ze in de auto naar Amsterdam, waar ze alsnog de Prins Claus Prijs krijgt die ze in 2010 ontving voor haar strijd voor persvrijheid.

U leeft in een utopie die niet de uwe is, zegt u. Zijn er nog Cubanen die wel geloven in het socialisme van de Castro’s?

„Dat is moeilijk te zeggen, want zonder persvrijheid weet je niet wie wat denkt. Mijn thermometer zegt dat 10 procent het systeem steunt en 10 procent het een dictatuur vindt. De rest is bezig met overleven.”

Waarom zijn er geen demonstraties in Cuba? Zoals in Iran, waar de documentaire ook speelt.

„In Iran heb je veel jongeren en ze hebben toegang tot technologie. Van de Cubanen heeft slechts 3 procent thuis internet. Cuba is bovendien vergrijsd. Jongeren gaan weg zodra ze kunnen. Mensen uiten hun ongenoegen door te emigreren.”

U heeft in Zwitserland gewoond en bent toch teruggegaan.

„Ik had heimwee en ik wilde in Cuba zijn om het land te veranderen. Toen ik terugkwam, ben ik gaan bloggen.”

Heeft het zin gehad?

„Ja. Steeds meer Cubanen bloggen en twitteren. Veel van hen heb ik opgeleid. Het helpt. We onthullen informatie die de regering geheim wil houden. We doorbreken haar monopolie op de waarheid.”

Hoe erg is het? Voor ons is Cuba een zonnig vakantieland.

„Ga maar een maand in Havana wonen zoals een gewone Cubaan. Zonder geld, zonder internet, met amper eten. Je kunt al opgepakt worden als je vlees koopt op de zwarte markt.”

Raúl Castro heeft gezegd dat hij in 2018 stopt. Een grote stap?

„Het is een lege aankondiging: hij is dan 87 en te oud om te regeren. Zijn opvolger heeft hij al aangewezen. Alles om de belangen van de Castro’s te beschermen. Hun macht is enorm.”

U heeft mij eerder gezegd dat het regime al voor die tijd valt.

„Ja. Raúl is gedwongen om te hervormen. Maar telkens zijn er onverwachte gevolgen. Neem mobiele telefoons. Hij had ze nooit toegestaan als hij had geweten dat ze de belangrijkste wapens zouden worden van de dissidenten. Het glipt steeds meer uit zijn handen. Het zal geen Tahrir-revolutie zijn. Maar de verandering komt.”