Fuseren geen oplossing

De fusieplannen van de twee Amsterdamse academische ziekenhuizen, het AMC en het VUmc, zijn een stap te ver. De ambitie die uit de aankondiging spreekt kan alleen maar geprezen worden. De oplossing om betere patiëntenzorg en doelmatiger werken in een fusie te realiseren is echter vragen om moeilijkheden.

Fusies van ziekenhuizen moeten beoordeeld worden op twee criteria: de consequenties van de schaalvergroting én het belang van de patiënt.

Nederlandse ziekenhuizen zijn internationaal bezien al groot. Zij zijn in hun kennis, logistiek, uitvoering en financiering razend complexe organisaties. Deze fusie zorgt voor een in Nederland ongekende combinatie met 15.000 medewerkers en ruim 5.000 studenten die de zorg op zich nemen voor jaarlijks 500.000 patiënten.

Het probleem met fusies in het bedrijfsleven en daarbuiten is dat zij zelden waarmaken wat hun pleitbezorgers in het vooruitzicht hebben gesteld. Dat betekent dat ook de enthousiast opgeschreven baten voor de patiënt met scepsis beoordeeld moeten worden.

De recente ontboezeming van ziekenhuisdirecteur Keuzenkamp dat geen enkele ziekenhuisbestuurder zijn eigen jaarrekening begrijpt onderstreept dat de buitenwereld ook geen hooggespannen verwachtingen moet hebben van de financiële sturingsmogelijkheden. De onrust onder de controlerende accountants over de ziekenhuisfinanciën versterkt het gevoel van hutje-mutje boekhouden: alles op de grote hoop en aan het eind van het jaar blijkt er batig saldo te zijn. Of niet.

De schaalvergroting zorgt voor extra complexiteit, die zich snel vertaalt in hogere beloningen en afbreuk doet aan de geloofwaardigheid als de doelstellingen toch worden gemist.

Het zou, gezien de ambities, beter zijn om samen te werken en specialisaties uit te wisselen. Daarvan is zeker dat het de belangen van de patiënt ten goede komt. Bestuurders klagen nogal eens dat dit zo goed als onmogelijk is door het strakke regime van concurrentiewaakhond NMa op dit punt. Fuseren is gemakkelijker. De NMa erkent dat met zoveel woorden. Fusies krijgen groen licht. Zo werkt een fusietoets fusies in de hand. Dat moet ook anders kunnen.

De meeste zorgen baart echter de aankondiging van nieuwbouwplannen. Dat is een veeg teken. De recente debacles bij fusies en schaalvergroting van scholen, zorginstellingen en woningcorporaties (Amarantis, Zonnehuizen, Vestia, Meavita, Orbis) gingen te vaak gepaard met dure nieuwbouw die gebaseerd was op te optimistische prognoses. Niemand zit te wachten op herhaling daarvan op deze nieuwe, extra grote schaal.