Een week lang zelf waan van de dag

Duizenden donateurs brachten snel 1 miljoen euro bijeen voor online krant De Correspondent. Initiatiefnemer Rob Wijnberg tempert de hoge verwachtingen.

Bij crowdfunding kun je de race naar het streefgetal volgen. Dit is de stand van 9:40 uur vanochtend.

Amsterdam. - In acht dagen tijd haalde Rob Wijnberg, voormalig hoofdredacteur van nrc.next, ruim 1 miljoen euro op. Meer dan 15.000 mensen betaalden alvast minimaal 60 euro voor een jaarabonnement op zijn nieuwe webkrant die nog niet bestaat. Nu dit streefgetal gisteravond is gehaald, gaat De Correspondent er echt komen. Hoe uniek is dit project? Vier vragen over het initiatief van Wijnberg.

1 Een miljoen euro ophalen in acht dagen, is dat bijzonder?

Best bijzonder. Zeker voor een journalistiek initiatief in Nederland. Er zijn andere grote successen op het gebied van wat ‘crowdfunding’ wordt genoemd, zoals het e-horloge Pebble, dat via de Amerikaanse website Kickstarter in twee uur 100.000 dollar (78.000 euro) ophaalde en in ruim een maand 10 miljoen. Maar het zijn vooral gadgets waarvoor het publiek zulke bedragen over heeft. Eén miljoen euro ophalen voor een journalistiek product, waarvan bovendien nog geen prototype bestaat, is uniek.

Er bestaan wel andere journalistieke successen die worden gefinancierd door een grote groep donateurs. De doelstellingen lijken op die van De Correspondent. Het Amerikaanse journalistieke platform Matter haalde via Kickstarter het afgelopen jaar ruim 140.000 dollar op om ‘grote artikelen die nergens anders verteld worden’ te maken. En DecodeDC verzamelde ruim 100.000 dollar om ‘een ander soort verhalen’ over Washington te vertellen, „niet de paardenrace-verslagen van de verkiezingen, maar verhalen met diepgang over onderwerpen die er echt toe doen”.

Ook in Nederland zijn er voorbeelden van succesvolle crowdfunding voor journalistiek. Via de Nederlandse site Nieuwspost haalde journalist Anne Dilven bijvoorbeeld bijna 13.000 euro op om met een Irakees terug te gaan naar zijn geboorteland, veertien jaar nadat hij naar Nederland vluchtte. Ook The Sochi Project, waarin Rob Hornstra en Arnold van Bruggen de omgeving van de Olympische Winterspelen van 2014 in Rusland documenteren is een goed voorbeeld. Maar geen enkel journalistiek initiatief kreeg het eerder voor elkaar in acht dagen tijd één miljoen binnen te halen.

2Hoe is het succes van De Correspondent te verklaren?

De Correspondent noemt zichzelf wars van ‘de waan van de dag’, maar is niet te beroerd om zelf de waan van de week te zijn. De meter begon te lopen toen Rob Wijnberg samen met zijn sterverslaggevers Femke Halsema en Jelle Brandt Corstius in het tv-programma De wereld draait door (DWDD) optraden. Tien minuten aandacht in DWDD is altijd een garantie voor goede verkoop van je muziek, boek of museumkaartjes. En andere media volgen. De bekende namen die De Correspondent aan zich wist te binden zijn hierbij heel handig gebleken, want over de inhoud kon het nog niet echt gaan.

„Je kunt er twee dingen van denken”, zegt Wijnberg. „Of mijn analyse van hoe de media werken, klopt. Of ik ben hypocriet.” De afgelopen dagen is hem die hypocrisie vaak verweten. „Om te maken dat dit gebeurt heb je gewoon een paar van die basisingrediënten nodig. De bekende namen zijn een onontbeerlijk onderdeel geweest. Anders had ik nu op drieduizend enthousiaste intimi gezeten. En vergeet niet, Joris Luyendijk is vooral bekend omdat hij een goede journalist is. Dat is hij bij ons straks nog steeds.”

Maar 15.000 mensen komen vast niet alleen voor de bekende namen. De ambitieuze plannen zijn er ook naar. De redactie belooft te onderzoeken en uit te zoeken. Te kijken waar andere media niet kijken. En daar zitten kennelijk veel mensen op te wachten.

Anderen zijn wellicht nieuwsgierig naar hoe Wijnberg het er vanaf gaat brengen en willen dat het platform een kans krijgt. En wie wil er nou geen pionier zijn, zoals leden van het eerste uur heten?

3Wat gaan ze doen met het miljoen?

De bekende namen die De Correspondent al aan zich wist te binden, gaan schrijven. Femke Halsema, misdaadverslaggever, krijgt een wekelijkse column. Jelle Brandt Corstius, programmamaker VPRO en voormalig correspondent in Moskou voor dagblad Trouw, maakt reportages waarvoor hij een maand op een bijzondere plek in Nederland gaat zitten. Arnon Grunberg en Henk Hofland gaan columns schrijven. Joris Luyendijk denkt mee. Ook Wijnberg zelf gaat schrijven, in ieder geval wekelijks.

De verwachtingen zijn hooggespannen. „Ik probeer ze een beetje te temperen”, zegt Wijnberg. „Een miljoen euro lijkt veel, maar het is ontzettend weinig om in één keer een gevestigde naam neer te zetten. Wij willen dit goed doen, en dat is zeker niet gratis. Er gaan fikse kosten gepaard met veel digitale functionaliteit en goede journalisten.”

Dat de journalisten alleen maar bezig zullen zijn met onderzoeksjournalistiek is een verkeerd beeld. Ze zullen zeker op reportage gaan, en doorwrochte stukken schrijven. Maar hoe mooi Wijnberg het echte tegels lichten ook vindt, dat zal vaak te risicovol, te ingewikkeld of te duur zijn. „Het zal nog heel lang duren voordat wij een minister laten vallen. Het is niet voor niets dat alleen de meest ervaren journalisten van Nederland zich met zulke journalistiek bezig houden. Wij zijn een jong medium.”

Over ongeveer een half jaar zullen de eerste stukken van De Correspondent op de digitale deurmat vallen. De krant is via de website te lezen en op de iPhone en iPad. Voor die tijd moet er nog een vaste redactie van acht à tien mensen aangenomen worden. Wijnberg heeft al een aantal personen op het oog, „maar ik heb de afgelopen dagen ook meer dan zevenhonderd sollicitaties ontvangen. Die ga ik allemaal lezen. En ik hoop dat daar nog wat verrassende mensen tussen zitten die indruk maken”.

4Hoe hecht wordt de samenwerking met opinieweekblad De Groene Amsterdammer?

Vrij hecht, want er zal zeker kruisbestuiving zijn. Wijnberg weet niet zo goed wat hij aanmoet met kritiek hierop. „Ze hebben gewoon veel goede stukken. Als wij daarvan een deel mogen gebruiken is dat alleen maar goed. We bedrijven een soortgelijke journalistiek.” Wijnberg sluit ook niet uit dat hij de journalisten en buitenlandcorrespondenten die voor De Groene werken gaat bellen. Wel met zijn eigen vraag natuurlijk. Er is dus zeker geestverwantschap, maar een De Groene light wil De Correspondent niet zijn.