‘Dit ben ik eigenlijk bijna zelf’

Philip Seymour Hoffman speelt in A Late Quartet een tweede violist met huwelijksproblemen. ‘Na vier maanden vioolles klonk mijn spel nog steeds afgrijselijk.’

Het strijkkwartet in actie: eerste violist Mark Ivanir, tweede violist Philip Seymour Hoffman, cellist Christopher Walken en altviolist Catherine Keener in A Late Quartet.

Vier maanden nam acteur Philip Seymour Hoffman vioolles om zich voor te bereiden op zijn rol in A Late Quartet. „Dat was heel intensief en heel serieus. Aan het einde van die periode klonk het geluid dat ik maakte nog steeds afgrijselijk. Maar inmiddels was ik wel zo goed thuis op het instrument dat ik het spelen goed kon nabootsen. En hoe beter ik de muziek leerde nabootsen, hoe dichter ik de muziek wist te benaderen. Dat was heel inspirerend.”

In A Late Quartet speelt Hoffman, die genomineerd was voor een Oscar voor zijn rol als de goeroe in The Master en een Oscar won voor zijn rol in Capote, de tweede viool. Als de cellist van het succesvolle kwartet waarin hij al 25 jaar speelt moet afhaken wegens gezondheidsproblemen, en de samenstelling van het ensemble sowieso drastisch zal wijzigen, ziet hij een kans om door te schuiven naar de positie van eerste viool. Ondertussen wankelt zijn huwelijk met altviolist Juliette, die ook in het kwartet speelt. En zijn dochter flirt tot overmaat van ramp met de veel oudere eerste violist, die bovendien weinig zin heeft om zijn plaats als primarius van het kwartet af te staan. Geen wonder dat het de man allemaal wat te veel dreigt te worden.

Houdt u van klassieke muziek?

„Ik ben er gek op, maar ik weet er niet zo heel veel van. Ik ben nog nooit zo dicht bij muziek betrokken geweest als tijdens het maken van deze film. Dat is een van de allermooiste kanten van acteren: dat je de kans krijgt om je helemaal onder te dompelen in een wereld die je nog niet kent. Ik ben heel veel naar concerten gegaan om naar kwartetten te luisteren. Daardoor heb ik nog meer waardering gekregen voor de musici die in een kwartet spelen. Ik snap nu pas echt hoe bevredigend, en tegelijk hoe moeilijk dat is.”

Hiervoor was u te zien in The Master als de goeroe Lancaster Dodd. Dat was bepaald geen man die de tweede viool zou spelen.

„Ik denk dat beide personages heel sterke persoonlijkheden zijn, zowel in The Master als in A Late Quartet. Maar deze rol staat wel veel dichter bij me. Eigenlijk heeft de rol niks waardoor ik dacht dat ik me anders zou moeten gedragen dan ik in mijn eigen leven zou doen.

„De film gaat natuurlijk niet echt over mij, maar de manier waarop ik spreek en de manier waarop ik me kleed in de film, dat staat allemaal heel dicht bij me. De man die ik speel is een kunstenaar, die in een ensemble werkt. Dat geldt precies zo voor mij als acteur. De dynamiek tussen acteurs is heel vergelijkbaar met de dynamiek tussen de musici in een kwartet.

„Technisch was er dus niet zoveel om me zorgen over te maken, zoals bij een rol als in The Master. Maar ik zal nooit zeggen dat iets gemakkelijk is om te spelen. Elke rol is moeilijk, want het is altijd moeilijk om op een manier te spelen die eerlijk is en waarachtig. In dat opzicht maak ik geen onderscheid tussen moeilijke en makkelijke rollen.”

De film laat mooi het contrast zien tussen kunst en leven: als kunstenaars leveren de musici een bijna bovenmenselijke prestatie, maar in het leven maken ze er net zo’n potje van als iedereen.

„Kunst en leven kun je niet los van elkaar zien, denk ik. Het leven beïnvloedt altijd de kunst, en andersom. Daar moet je niet voor weglopen, dat moet je juist omarmen. Je kunt alleen het hoogste niveau bereiken als je je ergens helemaal aan overgeeft. Dat betekent dat je werk en je leven ook door elkaar heen lopen. Het leven van een kunstenaar is zijn kunst. Dat is ook goed.”

De musici debatteren met elkaar waar het nu eigenlijk om gaat in de muziek: om technische perfectie en virtuositeit of juist om emoties en risico nemen?

„De manier waarop je in het leven staat, beïnvloedt ook de manier waarop je de muziek benadert. De eerste violist wil altijd alles onder controle houden, zowel in zijn leven als in zijn muziek, terwijl mijn personage juist het avontuur wil aangaan.”

Hoe ziet u dat zelf? Wat is voor u het belangrijkst: emotie of techniek?

„Als je echt serieus wilt zijn in een bepaald vak, dan moet je ook over technische vaardigheden beschikken. Maar uiteraard gaat het ook om inspiratie. Op beide niveaus wil je het hoogste bereiken.”

De leden van het kwartet moeten hun ego opzijzetten om samen te musiceren.

„Om als kunstenaar te slagen, moet je wel over een zeker ego beschikken. Je moet ervan overtuigd zijn dat de mensen naar je willen kijken. Zonder zelfvertrouwen, hoe vluchtig misschien ook, gaat dat niet. Maar je moet het wel in de hand weten te houden. Je ego mag niet zo groot zijn dat het ten koste gaat van de kwaliteit van het werk. Het werk, in mijn geval de film, moet altijd groter zijn dan het ego. Ik heb er niks aan als mijn rol in een film goed is, maar de film verder heel slecht.”

Is de rol van tweede violist vergelijkbaar met het spelen van een bijrol in een film? Dan moet je misschien ook vooral de anderen laten schitteren?

„Dat zie ik niet helemaal. Maar het is ook lang geleden dat ik een echte bijrol heb gespeeld. Tegenwoordig speel ik bijna alleen nog maar hoofdrollen, zowel op het toneel als in films. In dat opzicht is de film géén geval van kunst die het leven nabootst.”