Zelfs insecten willen hier weg Zelfs insecten willen hier weg

Kankerdorpen //

In China zijn minstens 200 dorpen waar kanker epidemische vormen aanneemt Bewoners zouden eigenlijk verhuisd moeten worden De problemen zijn zó groot, dat de overheid niet meer kan wegkijken

Alleen de ouderen in ‘kankerdorp’ Jinling herinneren zich nog het heldere water in de putten achter hun huizen. Mevrouw Zheng Ling Ling (59) schuift op haar binnenplaats met haar voet een houten deksel van een gat waar een azijnscherpe walm uit opstijgt.

Haar oude waterput is gevuld met een strontkleurige smurrie die is besprenkeld met wittig schuim. De vroegere opperste leider Deng Xiaoping leefde nog toen zij voor het laatst met dat water kookte. Al jaren kookt zij daarom met kraanwater, water dat bitter smaakt, soms bruin, soms rood en ook wel eens diepblauw kleurt.

„Ik kook tegenwoordig het kraanwater voordat ik de groente er in was”, zegt Zheng Ling Ling. „Drinken doe ik uit de flessen die mijn dochter komt brengen. Wat kan ik anders doen?” Kraanwater koken voor gebruik doet zij pas sinds vorig jaar toen kort na elkaar haar man en zoon aan slokdarmkanker stierven. De zoon was 43, haar man 59. Allebei werkten zij in een van de vlakbij gelegen fabrieken van een Chinese Fortune 500-multinational. Wist zij veel.

In dit dorp in het industriële hart van Shandong, een van de drie rijkste provincies van China, zeggen de mensen dat „zelfs de honden, de katten en de insecten” hier weg willen. „We hebben hier bijna iedere dag een begrafenis van iemand die aan een van de drie meest voorkomende kankers is overleden”, vertelt dokter Zhou Yanyun. Van de 9.000 bewoners zijn er deze maand al 19 gestorven aan lever- en darmkanker en drie aan longkanker. Zhou behandelt op het ogenblik 136 kankerpatiënten. Geen van hen is ouder dan 60 jaar, de meesten zijn rond de 40.

„Het grondwater is hier de belangrijkste bron van drinkwater, dat is altijd al zo geweest. Het water is nu zo gevaarlijk dat we hier spreken over het water als een kankervirus”, vertelt de arts die zelf niet in het dorp woont, maar in de nabijgelegen metropool Zibo. De reden laat zich raden. Hij wijst voor het huis van mevrouw Zheng naar de chemische complexen met Chinese, Japanse en Europese bedrijven die het dorp van drie kanten afgrendelen en letterlijk overschaduwen. Er hangt een geur van benzeen en rotte eieren in de bruingele lucht die afkomstig is van de aluminiumsmelters en de bijbehorende kolencentrales. Dat de Chinese auto- en vliegtuigindustrie en de chemische industrieën toptijden doormaken, is hier te ruiken.

In de schaduw van de dood

Dankzij dokter Zhou is Jinling op de onlangs gepubliceerde lijst van 200 ‘kankerdorpen’ terechtgekomen. Die lijst met bijbehorende kaart is een initiatief van de milieuactivist en journalist Deng Fei (43). De lijst – in feite niet meer dan het resultaat van een internetzoektocht – is bij lange na geen complete opsomming van alle dorpen die, om met de Chinese staatstelevisie te spreken, „leven in de schaduw van de dood”.

„Ik schrijf al een paar jaar op het internet over de situatie hier, maar pas nu dankzij die lijst krijgen we aandacht van de Chinese media”, legt dokter Zhou uit. Zijn doel is om voor de bewoners van het dorp een nieuwe plek te vinden, uiteraard op kosten van de bedrijven en de overheid. „Deze mensen horen hier niet meer, zij moeten en willen weg, maar hebben het geld niet om te vluchten. Ik hoop dat onze nieuwe leiders hen gaan helpen.”

Dat staat te bezien gezien de kolossale omvang van de milieuvervuiling, die in China in steeds apocalyptischer termen wordt beschreven. Bijna 600 miljoen Chinezen hebben rechtstreeks te maken met zeer ernstige lucht- en watervervuiling als gevolg van de industrialisering en de enorme groei van het autobezit en lopen enorme gezondheidsrisico’s. In alle grote steden, dus niet alleen Beijing en Shanghai, in de oostelijke en centrale provincies overschrijdt de luchtvervuiling dagelijks de nationale en zeker de internationale standaarden en groeit de onzekerheid over het drinkwater.

Het aantal gevallen van longkanker alleen al is in de afgelopen dertig jaar met 465 procent gestegen. Volgens Chinese cijfers en Wereldbankcijfers sterven jaarlijks 900.000 mensen vroegtijdig als gevolg van aan vervuiling gerelateerde ziektes. Minder bekend is dat ruim veertig procent van de Chinese rivieren, meren, beken en ondergrondse waterbronnen levensgevaarlijke chemicaliën bevat. Die 13.000 dode varkens en biggen konden snel uit de Huangpu bij Shanghai gevist worden, de toxische stoffen daarentegen zijn lastiger te verwijderen en gevaarlijker dan die rottende karkassen.

„Geen enkele Chinees weet zeker of het drinkwater uit de kraan echt veilig is. Grond- en rivierwater is namelijk in alle steden de belangrijkste bron van de drinkwatervoorziening”, zegt Ma Jun, China’s bekendste milieuactivist, via de telefoon.

Dat China voor het onweerlegbare economische succes een hoge prijs betaalt, is op zich niet nieuw, wel is nieuw dat de problemen niet langer worden verdoezeld of genegeerd. Vooral dankzij het internet krijgen de kankerdorpen, de industriële lozingen en de naar schatting 30.000 tot 50.000 demonstraties tegen riskante fabrieken, stinkende megastallen en lozingen veel aandacht.

„De snelle verslechtering van het milieu is eindelijk een centraal politiek thema geworden. Het is ook voor het eerst dat op de recente partijcongressen en in de toespraken van de nieuwe leiders zo uitvoerig bij het milieu wordt stilgestaan”, zegt Ma Jun. Overheden en bedrijven die nog wel proberen milieuschandalen in de doofpot te stoppen, worden doorgaans snel aan de digitale schandpaal genageld.

„Het publiek eist openheid en Weibo is hun machtsmiddel. Dat is nieuw”, zegt Ma. Niet alleen Weibo, maar ook de gecensureerde media geven ruim baan aan de toenames van kankers, de lozingen en de soms niet meer te meten luchtvervuiling. Laatste nieuwtje: een beroemde zanger van de Peking Opera heeft zijn stem verloren als gevolg van de giftige lucht.

Dokter Zhou in Jinling denkt dat China niet veel langer op de oude weg van „groeien, groeien en nog eens groeien” kan doorgaan. „We hebben nu de kennis en de mogelijkheid om de koers te verleggen als we willen”, zegt hij met een mengeling van hoop en realisme. De sleutelwoorden hier zijn „als we willen”. Nieuwe nationale leiders mogen zich dan bedienen van groene retoriek, lokale leiders die over lucht en water gaan, hebben andere prioriteiten. Nationale wetten worden vaak niet of traag toegepast; fabrieken sluiten omdat zij permanent de regels overtreden, gebeurt zelden.

Voorlopig heeft mevrouw Zheng Ling Ling geen andere keuze dan haar giftige kraanwater te koken, zoals honderden miljoenen Chinezen geen andere keus hebben dan buiten maskers te dragen, gebotteld drinkwater in te slaan, luchtverversers te kopen en te hopen dat zij voorlopig niet in de kankerstatistieken terechtkomen. „Zodra mijn dochter en haar man genoeg verdiend hebben om een huis te kopen ga ik hier weg, want dan ga ik bij hen wonen”, vertelt zij. Dat kan nog een paar jaar duren, als zij tijd van leven heeft.