Schat, we nemen even een sekspauze

Laatste aflevering van een serie waarin redacteur Margot Poll relatieproblemen behandelde. Deze week: wat je kunt doen als één van de twee geen seks wil.

De kwestie

• Een man vindt dat het seksleven van hem en zijn vrouw in de knel komt. Beiden hebben het zo druk dat spontaan vrijen er niet meer van komt. Zijn vrouw is te moe, heeft geen zin en hij wil haar niet kwetsen. Wat te doen?

• Een andere vrouw heeft eenzelfde probleem met haar vriendin. De vriendin is lusteloos en lijkt geen zin meer te hebben in seks. Overdag even goede vrienden.

De kwestie is: wat kun je doen als één van de twee partners meer zin heeft in seks dan de ander?

Wat is er aan de hand?

Zowel heteroparen als homoparen kennen het verschijnsel. In elke relatie is er een libidoverschil. De ene persoon heeft nu eenmaal meer ‘zin’ dan de ander. Het is ook niet altijd de man die vaker wil vrijen dan de vrouw.

Dat is één aspect: het libidoverschil en hoe stem je dat op elkaar af? Als de één gefrustreerd raakt, is dat meestal geen stimulans voor de liefde. Dan kom je in een patroon terecht waarbij de één zich tekortgedaan voelt en daarvan baalt, en de ander tegen zijn zin vrijt om het de ander te gunnen. Als de weerzin te groot is, wordt dat moeilijk. Seks is bij de meeste mensen toch wel ingebed in intimiteit. Het is van belang om te weten hoe de afstemming gaat tussen de partners. Wie het initiatief neemt, hoe dat initiatief wordt genomen en hoe dat door de ander wordt geapprecieerd. Het komt nog al eens voor dat de ene partner jarenlang de meest uitgesproken initiatiefnemer is en de ander gewend is te volgen. Op het moment dat sprake is van libidoverschil, raakt dat rollenpatroon uit evenwicht. De initiatiefnemer laat het afweten en de ander berust in het afwachten.

Een tweede aspect is dat er best verschillen mogen zijn – een continu bevredigende relatie is een illusie. Ook kan de weigering van seks een vorm van protest zijn over een ander ongenoegen in de relatie. Dan moet je duidelijk zijn en zeggen: ik kom tekort in onze relatie en daarom wil ik ook niet meer vrijen. Laten we eerst dat probleem oplossen. Misschien is het de stress van een overvol leven. Je werkt hard, je kookt, je sport, je hebt hobby’s, een druk sociaal leven, kinderen – en dan zou je daarna ook nog wild in bed zijn. Onzin, dat is maar voor weinig mensen weggelegd.

Als dat niet aan de hand is, dan gaat het weer over die intimiteit. Kun je eigenlijk met elkaar praten over seks? Hoe gevoelig ligt dat? Seks betekent voor veel mensen: ik functioneer nog. Seksualiteit als metafoor voor een goede relatie. Als we maar seks met elkaar hebben, dan hebben we ook echt iets met elkaar. Maar je kunt het ook omdraaien en zeggen: het missen van intimiteit is vele malen onverdraaglijker dan het missen van seks. Veel mensen kunnen seks beter missen dan goed contact, een knuffel, een liefdevol gesprek of samenzijn.

Dat seks een bewijs zou zijn van een goede relatie, is te simpel gesteld. Over seks bestaan veel fabels. In een intieme relatie hoeft namelijk niets vanzelfsprekend te zijn, het is een strikt persoonlijke aangelegenheid waar je alles samen mag bepalen. Dat is nu juist het balanceren op gevoelens, wensen en overtuigingen binnen een relatie.

Een andere oorzaak voor zowel mannen als vrouwen is ook het verwachtingspatroon: we moeten ook steeds langer seks hebben. Vroeger hoefde je maar tot het einde van de vruchtbare periode, maar nu moeten we ook door na de overgang of penopauze. Ook lesbische vrouwen en homoseksuele mannen kunnen kampen met een seksuele pauze. Als beiden niet meer willen kan het probleem ook hier weer de maatschappelijke verwachting zijn. Wat? Geen seks?

Wat kun je doen?

Er is bij veel mensen wat aan de hand op seksueel gebied en daar kunnen basale oorzaken aan ten grondslag liggen. Een man kan bang zijn om niet te presteren: dat hij bang is om niet klaar te komen of juist te snel. Dan gaat het om faalangst. Een vrouw kan in een kramp schieten, bang zijn niet opgewonden te kunnen raken en dat vervelend vinden. Seksueel misbruik vroeger kan een onderliggende rol spelen. Verzwegen trauma’s waar niet eerder over is gesproken, onplezierige seksuele ervaringen. Dat zou zorgvuldig uitgezocht moeten worden. Dat floep je er niet zomaar uit en het kan met schaamte beladen zijn. Het is goed om elkaar de ruimte te geven om daarover te praten.

Hoe erg is het eigenlijk als je geen seks meer hebt? Antwoord: als het voor beiden geen probleem is, is het gewoon geen probleem. Als het wel een probleem is, ga dan eerst bij jezelf na of het een egoprobleem is: is het een visitekaartje? We doen het nog drie keer per week, goed hè? Schept een stel vriendinnen op over hun seksfrequentie? Uit onderzoek mag dan blijken dat we minder vaak met onze partner naar bed gaan dan tien jaar geleden, maar wat bleek? We zijn gewoon eerlijker geworden.

Als er echt een relationeel passieverlies is, als je het echt gewoon saai begint te vinden, dan is een advies om het weer spannend te maken: allebei in een brief beschrijven hoe de meest fantastische avond of nacht er met je partner uit zou zien. Die brief met seksuele fantasie gaat in een enveloppe en die gaat dicht. Zo, nu ga je het er met elkaar over hebben: onder welke omstandigheden zou ik jou willen vertellen over die brief. Wanneer laat ik je die lezen, wanneer zullen we hem openmaken? Wanneer laat ik je toe in mijn seksuele fantasie? Vaak hoeft die brief helemaal niet open te worden gemaakt, want alleen al het feit dat jouw partner een seksuele fantasie heeft – dat prikkelt. Het idee achter de brief is dat je in plaats van elkaar te verwijten dat je tekortschiet in het bevredigen van de seksbehoefte, elkaar vraagt een (deels verborgen) inkijkje te geven in elkaars wensen.

Als je er met een spel niet uitkomt, kun je uitzoeken of er andere klachten zijn: de eerder genoemde faalangst waar je over kunt praten en naar handelen. Spreek over seksualiteit, vertel elkaar dat een orgasme geen voorwaarde is voor goede seks. Dat je jezelf of de ander mag stimuleren als dat helpt – dat dat allemaal iets is wat bij intimiteit hoort. Respecteer elkaars lichaam zoals het is. Het drijft misschien af van het sprookje maar alles kan worden besproken. Daarbij is het raadzaam om de verwachtingen vanuit de samenleving naast je neer te leggen en proberen te zijn wie je bent met alle problemen van dien. In een relatie gaat het om elkaar en niet om het plaatje.