Illegale wapenhandel

Hoe groot is de illegale handel in wapens?

Schattingen over de totale omvang van de conventionele wapenhandel lopen sterk uiteen: van 55 tot 75 miljard euro per jaar. Illegale doorvoer en omleiding betreft vooral kleine wapens en lichte wapensystemen. In geld gemeten gaat het maar om een klein deel van de totale handel: hoeveel precies is gissen.

En wat zijn de gevolgen?

Door illegale wapenhandelaren als Leonid Minin, Viktor Bout en Monzer Al-Kassar komen AK-47’s, FN-pistolen, granaatwerpers en luchtdoelraketten terecht bij rebellenbewegingen, terreurorganisaties, lokale krijgsheren, piraten of misdaadbendes. Dat leidt tot ruim een half miljoen doden per jaar, aldus VN-topman Ban Ki-moon vorige week.

In Afghanistan, Irak, Soedan, Somalië, Congo, Colombia en al die andere conflictgebieden zijn de afgelopen jaren veel meer mensen gedood door goedkope (hergebruikte) kalasjnikovs, door granaten, mijnen en raketten dan door dure gevechtsvliegtuigen en vliegdekschepen.

Wat moet het verdrag hieraan veranderen?

Een ‘sterk’ wapenverdrag moet exporterende en importerende landen ertoe dwingen te voorkomen dat wapens op de zwarte markt worden omgeleid. Een tweede exportcriterium is dat de regering van het ontvangende land de wapens niet gebruikt om de rechten van zijn burgers te schenden.

Maar over de formulering rond dit gevoelige onderwerp bestaat nog veel onenigheid. In de ontwerptekst die op tafel ligt, staat dat wapens niet verkocht mogen worden met het doel genocide of oorlogsmisdaden te plegen. ngo’s en veel landen vinden die verwijzing veel te beperkt.

Het begrip mensenrechten moet breder geformuleerd worden. De ngo’s willen dat scherp wordt vastgelegd dat geen export plaatsvindt als er gerede kans bestaat op mensenrechtenschendingen.

Worden alle wapentransacties straks gereguleerd?

Dat is nog maar de vraag. Over de reikwijdte van het verdrag bestaat onenigheid. Voorstanders van een sterk verdrag willen dat alle wapentransacties eronder vallen. Rusland, China en onder andere de grote importeurs India en Brazilië willen (vaak grote en meerjarige) defensiecontracten of schenkingen tussen regeringen uitsluiten.

Een aantal landen, waaronder de VS, wil munitie buiten het verdrag houden. De Europese landen, Mexico en een aantal Afrikaanse landen willen munitie er juist bij, net als handgranaten. Zonder munitie zwijgen de wapens, is hun redenering.

De wapenhandel is een onoverzichtelijke kluwen van deals, zeggen ngo’s. Ze vinden daarom dat de overdracht van technologie en levering van onderdelen ook onder een nieuwe regelgeving moet vallen.