Het akkoord over Cyprus bewijst succes EU

Wie na Cyprus alleen maar de fouten van Europa ziet, mist de zaak en de krachtmeting. Kijk naar wat voor politiek dier Europa is, schrijft Tom Eijsbouts.

Nu ook de crisis op Cyprus bezworen is, moeten we misschien eens ophouden met beurtelings meewarig zijn over Europa’s machteloosheid en overtuigd zijn van een Europese machtsgreep. Beide tegenovergestelde perspectieven zijn even misleidend.

De situatie is nog hachelijk, maar opnieuw is er een slag gewonnen en is de kans vergroot dat de euro er over tien jaar nog is. Laten we eens terugkijken vanuit die niet onwaarschijnlijke toekomst. Dan is beter te zien wat de inzet is van de huidige krachtmeting.

Op de een of andere manier zijn over tien jaar de grote problemen, de zwakte van de zuidelijke staten en de gebrekkige solidariteit tussen noord en zuid opgevangen.

Veel nu brandende vragen van economen en politicologen ontlenen hun urgentie aan de huidige paniekstemming en zullen dan ook naar de achtergrond zijn verdwenen. Als over tien jaar zowel Griekenland als Cyprus nog in de euro zitten, is dat niet te danken aan economische of andere wetmatigheden, maar aan politieke vastberadenheid van de Unie en aan haar vermogen om besluiten te nemen en af te dwingen.

Als de euro over tien jaar nog bestaat, zal de EU geen federale heilstaat zijn, geen ‘totaal Europa’, geen ander droom- of schrikbeeld. Europa zal een aanvaardbaar politiek stelsel hebben, waarin de lidstaten nog steeds domineren en tegelijk goed zijn ingepakt.

Als Griekenland, Cyprus en Italië over tien jaar nog in de euro zitten, dan betekent het dat zij zich daarvoor inmiddels (achteraf) gekwalificeerd hebben, dat hun bestuur is opgekrikt naar behoorlijke standaarden en dat hun economieën weer concurreren.

Ze hebben dan een harde tijd achter de rug, maar staan met een zeker vertrouwen in de wereld. Hoe deze afloop te rijmen is met de zuidelijke aard die we deze zuiderlingen rotsvast toedichten weet ik niet, maar misschien zullen ook dingen als volksaard minder vast blijken te liggen dan men soms denkt. Dat wat betreft bestuur en economie.

Als Spanje en Portugal over tien jaar nog in de euro zitten, is dat het gevolg van een reeks van besluiten van die landen en hun bevolkingen zelf, om ook als het zeer pijnlijk is, toch bij de Unie en binnen het moderne Europa te willen blijven.

Dan hebben zij, vaak voor het eerst in hun bestaan, een existentiële politieke crisis op vreedzame, democratische en constructieve manier overwonnen. Dat wat betreft de nationale politiek en democratie in de lidstaten.

Als deze landen dan nog in de euro zitten, dan is dit ook het gevolg van een reeks van besluiten op Europees niveau, waarin de wil is uitgedrukt dat de Unie moet blijven bestaan en zich ontwikkelen, en niet moet wijken voor de problemen die daarbij de kop opsteken.

Die besluiten zijn dan bevochten en geaccepteerd binnen alle nationale democratieën van alle lidstaten van de Unie, waaronder Nederland, en ook binnen de prille democratie van de Unie zelf.

Vaak is het kielekiele geweest en niet van harte gegaan, maar wat wil je? Het zijn politiek en democratie in zwaar weer. Voor het eerst heeft dan de Unie een eigen existentiële politieke crisis op vreedzame, constructieve en democratische manier overwonnen.

Een groot aantal van de genoemde besluiten, op nationaal en op Europees niveau, is inmiddels al genomen en democratisch gefundeerd (zij het zelden van harte). Vorige week legden de Raad en het Europees Parlement, samen de wetgever van de EU, de eerste steen van de bankenunie. Binnenkort komt dit stuk in Den Haag.

Het is nog niet zeker dat dit allemaal goed gaat aflopen. Er is een krachtmeting aan de gang, een slag om Europa. Moord en brand roepen bevredigt dan soms de emoties, maar is een armzalige manier om met de spanning om te gaan. Kijk liever wat er nu dagelijks wordt gewonnen en overwonnen, welke kansen worden genomen, welke gemist. Kijk wat voor politiek dier dit Europa blijkt te zijn als het echt op de proef gesteld wordt.

Natuurlijk, er worden domheden begaan en fouten gemaakt. Maar er wordt ook gevochten, met een inzet die een grote zaak waardig is. Wie alleen de gevaren, de fouten en de domheden ontwaart, ziet de zaak niet en ook de krachtmeting niet.

Prof. mr. W.T. Eijsbouts is hoogleraar Europees recht in Leiden en Amsterdam.