De Cyprussandwich

Londen, november 2012. De Britse vertegenwoordigers van Google, Amazon en Starbucks zitten er als schooljongens bij, wanneer ze bestraffend worden toegesproken door een ondervraagster van de parlementaire onderzoekscommissie naar het ontlopen van de vennootschapsbelastingen. Ze hoont dat de mannen wel erg slechte zakenlieden moeten zijn dat ze de afgelopen jaren maar zo weinig hebben verdiend. De winst werd doorgesluisd naar Nederland, waar in onderhandelingen een veel lagerfiscaal tarief werd bedongen. Hoe laag? Dat mogen ze helaas niet zeggen van de Nederlandse overheid.

De scène komt voor in de aflevering van Tegenlicht (VPRO) die heel geraffineerd werd uitgezonden in De week van de belasting, de week waarin de meeste burgers aangifte doen voor de inkomensbelasting. Maar in Tax Free Tour wordt uitgelegd dat belasting betalen niet de gewoonte is van multinationals die zich laten adviseren door een van de Big Four, de even multinationale accountantsbedrijven KPMG, Deloitte, PWC en Ernst & Young.

Met aantrekkelijke animaties en een heel prettige commentaarstem (Chiara Tissen) wordt in de documentaire van Marije Meerman uitgelegd hoe de routes lopen van de offshore, de geldstromen die soms even de grond raken: op de Kaaimaneilanden, in Luxemburg of aan de Amsterdamse Zuidas.

We kennen nu dus een beetje de ‘Cyprussandwich’, maar er is ook een variant die via twee maal stuiteren in Ierland en het lage Nederlandse tarief eindigt op nulin de Bermudadriehoek. Die constructie heet: ‘Double Irish with a Dutch sandwich’.

De onderzoekjournalisten Eikelenboom en De Groot van Het Financieele Dagblad wijzen naar het kantoorgebouw aan de overkant van het Prins Bernhardplein. Daar zijn duizenden trusts gevestigd, waaronder Gazprom en BBC World.

Het verzet is zich aan het organiseren. De mede door OxfamNOVIB mogelijk gemaakte, nogal schokkende documentaire spoorde politici, journalisten, wetenschappers en een ex-accountant op die zich in de materie hebben ingegraven en deze prooi niet meer gaan loslaten. De Tweede Kamer vindt in meerderheid dat je Nederland geen belastingparadijs mag noemen. Daar moet dan maar transparantie over komen, zodat we niet op een kwade dag ontdekken dat de financiële sector in Nederland ook veel te groot is in relatie tot onze economie.