Wat het kost, is onduidelijk

Troonswisseling //

De rekening voor de inhuldiging van Willem-Alexander is nog in nevelen gehuld Amsterdam heeft zeven miljoen beschikbaar, maar dat is niet genoeg „Over de verdeling moet nog worden gesproken”

Maar liefst honderd muzikanten neemt André Rieu op 30 april mee naar het Amsterdamse Museumplein. Groots en meeslepend moet het op de dag van de inhuldiging worden, maar is het ook wel sober genoeg? Dus niet te duur? Want het motto van de plannenmakers kan nauwelijks calvinistischer: alles wat nodig is, maar zo sober mogelijk.

Geen belastingbetaler hoeft zich zorgen te maken over wat Rieu kost, want de Postcodeloterij betaalt de rekening van de violist en zijn gezelschap. En sowieso ook de organisatie van het Oranjefeest op het Museumplein. Totale bijdrage van de Postcodeloterij, inclusief de totstandkoming van het Droomboek voor de Koning: zes miljoen euro.

Later kijken naar verdeling

Hoeveel de inhuldiging van Willem Alexander de belastingbetaler gaat kosten, weet nog niemand. Morgen komt de commissie Troonswisseling bijeen en na afloop krijgt de buitenwereld wellicht een eerste indruk. Alleen gastheer Amsterdam heeft een totale begroting, van ruim 7 miljoen euro, gepresenteerd. „Er wordt in Den Haag niet met een budget gewerkt. We zullen later kijken hoe we de kosten gaan verdelen”, zegt Gert Riphagen, persvoorlichter van de Eerste Kamer.

De Senaat is, als onderdeel van de zogeheten Verenigde Vergadering (Eerste plus Tweede Kamer), een van de financiers van de inhuldiging. Niet zozeer de omvang van de uitgaven maar vooral de verdeling zal nog onderwerp van discussie worden. Een voorbeeld: het Koninklijk Huis nodigt zelf 500 mensen uit voor het diner en feest dat ’s avonds, op kosten van de Oranjes, wordt gehouden. Maar onduidelijk is nog wie precies het verblijf en transport van de gasten gaat financieren. En dat geldt bijvoorbeeld ook voor de extra beveiliging die voor hen nodig is in de Nieuwe Kerk. Is de rekening voor het Koninklijk Huis, de gemeente Amsterdam, het parlement of toch het Rijk?

Eerder deze maand vroeg burgemeester van Amsterdam Eberhard van der Laan groen licht voor een budget van 6,7 miljoen om de inhuldiging in zijn stad goed te laten verlopen. Daarnaast wordt ook het gebruikelijke potje van 428.000 euro voor Koninginnedag opgebruikt.

‘Feestje voor heel Nederland’

SP-fractieleider Laurens Ivens in de Amsterdamse gemeenteraad vindt dat de hoofdstad niet in zijn eentje voor het grootste deel van de kosten moet opdraaien. „Wat er allemaal gebeurt in Amsterdam vind ik prima, maar ik vind dat het een feestje is voor heel Nederland. Extra inkomsten gaan naar het Rijk en het bedrijfsleven, maar de gemeente draagt de meeste kosten. Die zeven miljoen is precies het budget voor armlastige scholieren dat voor de komende vier jaar is wegbezuinigd.” Als voorbeeld noemt Ivens de kosten voor het zogeheten crowd-management: bijna 1 miljoen euro. „Al die mensen komen niet om de stad te bekijken, maar voor de inhuldiging.”

De helft van het Amsterdamse budget van 7 miljoen gaat naar publieksevenementen, zoals de vaartocht over het IJ. Van der Laan is, los van de voorbereiding van het feest, momenteel druk bezig om een deel door sponsors te laten betalen, of door het Rijk. Gesprekken met het mes op tafel worden dat niet, zegt Bartho Boer namens de gemeente. „Rijk en gemeente zijn partners. Het Rijk zet op 30 april 9.000 politieagenten in, dat kost ook het nodige. Deze of volgende week verwacht ik dat er meer duidelijkheid is over de verdeling.”

Die Amsterdamse begroting van 7 miljoen euro is flink hoger dan die voor het Koninklijk Huwelijk – gecorrigeerd voor inflatie 4,2 miljoen – elf jaar geleden. „De toerekening van kosten is al snel arbitrair”, zegt Boer. „De kosten van de viering van het zestigjarig jubileum van de Britse vorstin Elizabeth bedroegen meer dan 1 miljard pond. Maar daar werden ook de kosten van een extra vrije dag voor iedereen meegerekend.”

Nu is op Koninginnedag toch iedereen vrij, dus dat scheelt een hoop geld. En veel kosten worden op de dertigste april sowieso al gemaakt: dat geldt voor het altijd overvolle centrum in de hoofdstad, maar ook voor de vrijmarkten, braderieën en andere festiviteiten in de rest van het land. Maar reken je de inzet van 9.000 agenten volledig toe aan de inhuldiging? Een forse post voor het Rijk, maar normaal lopen er op Koninginnedag toch al 5.500 agenten in Amsterdam.

De kosten van de politie zijn sowieso voor het Rijk. Over de totale kosten voor de nationale overheid, kan de Rijksvoorlichtingsdienst nog niets zeggen. Meer duidelijkheid over de kosten voor het Rijk komt van de Ministeriële Commissie Troonswisseling waarin onder meer premier Rutte, burgemeester Van der Laan en senaatsvoorzitter Fred de Graaf zitting hebben. De Graaf mag als voorzitter van de Verenigde Vergadering niet alleen een toespraak rond de eedaflegging houden, maar hij moet ook de plechtigheid in de Nieuwe Kerk betalen. De inhuldiging vindt immers plaats tijdens een vergadering van de Staten-Generaal. „Wij hebben een budget, onder meer voor de jaarlijkse Verenigde Vergadering op Prinsjesdag, maar dat schiet in elk geval te kort voor de inhuldiging”, zegt Riphagen van de Eerste Kamer.

Huur Nieuwe Kerk

De Nieuwe Kerk in Amsterdam wordt voor drie weken afgehuurd om alles gereed te maken. Dat is ook de reden dat een tentoonstelling over indianen al op 1 april wordt stopgezet. Betrokkenen in Amsterdam schatten de kosten rond de Nieuwe Kerk op zo’n half miljoen euro.

Ook Riphagen heeft nog geen totaalbeeld van de kosten. Voor het parlement zijn er meer kosten dan alleen de huur en inrichting van de Kerk. En de omvang daarvan is nu, ruim vijf weken voor de inhuldiging, moeilijk in te schatten. „In totaal komen er zo’n 2.000 gasten, onder wie Kamerleden, diplomaten, gasten van het Koninklijk Huis en 500 burgers. Dat brengt verschillende kosten met zich mee.”

Die gasten worden gescreend, krijgen soms onderdak of transport aangeboden en moeten in sommige gevallen ook beveiligd worden. „Over de verdeling wie wat betaalt moet echt nog worden gesproken.”