Waarom ze Cyprus moeten redden

Cyprus //

Het is erop of eronder voor Cyprus Een faillissement dreigt Gevaarlijk, want er staat zoveel meer op het spel dan geld

Correspondent Brussel

Toen de Cypriotische president Nikos Anastasiades gisteren in Brussel was voor crisisberaad over zijn bijna-failliete land, voerde hij eerst gesprekken met mensen van ‘zijn rang’: Europees president Herman Van Rompuy en Commissiepresident José Manuel Barroso. Daarna sprak Anastasiades met ECB-president Mario Draghi en IMF-baas Christine Lagarde. Pas gisteravond hoefde hij te onderhandelen met mensen ónder zijn stand: de ministers van Financiën van de eurozone. Met hen moest hij tot nog toe zaken doen. Gisteravond om 23.00 uur was die vergadering nog niet begonnen.

Het feit dat de zwaargewichten in Europa zich nu met het Cyprus-drama bemoeien, betekent dat de eindfase rond noodleningen aan Cyprus is ingegaan en dat het tijd wordt voor beslissingen. Maar het duidt er óók op dat het in dit stadium niet alleen meer draait om financiële argumenten. Geopolitieke overwegingen worden nu meegewogen. Eén blik op de kaart en enig besef van de internationale machtsverhoudingen tonen aan: als het misloopt met Cyprus, zijn de gevolgen niet alleen financieel. Behalve over eventuele bankruns in andere eurolanden moet Europa ook nadenken over de politiek-strategische consequenties.

Cyprus ligt in een bijzonder woelige hoek van de Middellandse Zee, vlakbij Turkije en pal voor de Syrische kust. Zonder noodleningen van eurolanden gaat het eiland deze week failliet. Wie zich dan over Cyprus, een voormalige Britse kolonie, gaat ontfermen, is de vraag. Er zijn twee Britse legerbases op het eiland, met 3.000 militairen. Deze bases worden door de Amerikaanse en andere westerse veiligheidsdiensten gebruikt als vluchtheuvel voor activiteiten in de regio; Cyprus is geen lid van de NAVO en die Britse legerposten zijn handig voor undercoveroperaties. De organisator van een groep Russische spionnen die in 2010 uit de VS werden uitgewezen, werd op Cyprus gearresteerd – en vrijgelaten. Laatst spoelde er een Russische generaal aan. „Willen wij deze cruciale post kwijt?’’ vraagt een ambassadeur uit een EU-land tijdens het diner, „midden in een regio vol zwakke staten zonder gezag? Is dat niet heel dom?’’

Rusland loert op het eilandje

De Cypriotische economie is sinds de val van de Sovjet-Unie op Rusland gericht. Als er geen redding komt van Europa, zou het heel goed kunnen dat Rusland zich over de Cypriotische brokstukken ontfermt. De Sovjet-Unie had ooit een mediterrane vloot met 50 schepen. Nu hebben de Russen nog één legerbasis in de Middellandse Zee: in het Syrische Tartus. Maar Syrië wordt door een burgeroorlog verscheurd. Het wordt gevaarlijk om Tartus open te houden. Moskou zoekt een veiliger alternatief. De Britse marine patrouilleert nu in Cypriotische wateren. Na een euro-exit, waar de Britten (zelf geen euroland) zéér gemengde gevoelens over hebben, kan dat veranderen. Dat schept kansen voor Rusland.

De vraag is of de eurolanden door Cyprus vernederend harde condities op te leggen het land niet in de armen drijven van een ambitieuze, assertieve grootmacht met plannen voor het hele Middellandse Zeegebied. De betrekkingen tussen de EU en Rusland bekoelen snel. Dat bleek vorige week op een top in Moskou, die volgens een betrokkene „desastreus” verliep. „De financiële zwakte van het Westen is zijn achilleshiel,” schreef ook Edward Lucas, auteur van het boek Deception: Spies, Lies and How Russia Dupes the West laatst in de Britse krant The Daily Mail. „Door hebzucht en naïviteit kan een EU-lidstaat op een vitale strategische locatie ten prooi vallen aan de Russen.” Lucas, een Amerikaan, verwijt Europa dat het niet meer in machtstermen kan denken en dus niet eens ziet waar de Russen op uit zijn: de Cyprus-saga draait niet om een miljardje meer of minder, maar om „de eerste zet in de nieuwe Koude Oorlog”.

En Israël, Libanon, Syrië, Turkije ook

Gas speelt hierbij ook een rol. In Cypriotische wateren zijn gasbellen gevonden. Probleem is dat de grenzen in de territoriale wateren overal zijn betwist. Hoeveel erin zit, weet niemand. Exploitatie is pas voorzien na 2018. Buurlanden Israël, Libanon, Syrië en Turkije betwisten elkaars gasvondsten ook. Cyprus overweegt toekomstige gasinkomsten te verpanden om nu aan cash te komen. Maar Turkije, dat het noordelijke deel van Cyprus bezet houdt, erkent noch de Grieks-Cypriotische gasclaims noch contracten die Grieks-Cyprus afsluit. Rusland, een groot gasland, zou geen interesse hebben voor Cypriotische gasexploitatie. Wat Rusland wél wil, is dat de prijzen straks niet zakken. Indirecte controle, zeggen analisten, willen ze er wel over. Er hoeft maar iets te gebeuren en de hele boel ontploft.

Als Turkije bij conflicten rond Cyprus betrokken raakt, kan Griekenland moeilijk afzijdig blijven. Nu houdt het wijselijk zijn mond: Cyprus heeft geen vrienden in de eurogroep, en wie het eiland als enige verdedigt maakt zichzelf niet geliefd in Brussel. Maar als de kaart in de oostelijke Mediterrannée door regionale grootmachten als Turkije wordt hertekend, heeft dat consequenties voor Griekenland. Ook hierover hebben regeringsleiders afgelopen dagen nagedacht. Volgens EU-Ruslanddeskundige Sergio Vecchi zijn de dilemma’s rond Cyprus „zo verdomde ingewikkeld dat ik al weken optimistisch ben. Er zit niets anders op dan het eiland bij ons te houden.’’