Politicus

Berezovski had een goede band met president Boris Jeltsin. In 1998 presenteerde hij Berezovski als secretaris van het GOS, het verbond van ex-Sovjet-staten. Foto AP

Dat is cruciaal omdat in Rusland politieke macht synoniem is aan economische rijkdom. Via de staat kun je er vermogen vergaren, niet omgekeerd. Berezovski onderscheidt drie etappes in de Russische weg naar het kapitalisme: privatisering van winsten, privatisering der bezittingen en privatisering van verliezen.

In deze zogeheten ‘insidersprivatisering’ verwerft Berezovski, samen met zijn partner Roman Abramovitsj, in 1996 de oliebronnen van Sibneft voor 100 miljoen dollar. President Boris Jeltsin is medio jaren negentig tot dit soort uitverkoop gedwongen, omdat de staat zelf geen cent in kas heeft. Berezovski maakt daar gebruik van. Een half jaar voor de presidentsverkiezingen van 1996 staat Jeltsin met zijn rug tegen de muur. De communist Gennadi Zjoeganov wordt door de mondiale elite in Davos gefêteerd alsof hij de nieuwe president is. In het clubhuis van Berezovski in Moskou slaan de oligarchen de handen ineen. In ruil voor nog meer privatiseringen voor een appel en een ei financieren en organiseren zij in 1996 de herverkiezing van Jeltsin.

Vanaf dat moment is Jeltsin een machteloze president. Dat blijkt in 1998 als Rusland de facto failliet gaat omdat de staat zijn schulden niet meer kan afbetalen en Jeltsin weer met de pet in de hand rond moet. Berezovski denkt er gebruik van te kunnen maken.

Naar eigen zeggen, is hij de architect van een constitutionele coup om de zwakke Jeltsin te vervangen door een eigen sterkere man: Vladimir Poetin die eerst tot chef van de geheime dienst FSB is gepromoveerd, daarna tot premier wordt verheven en uiteindelijk op Oudejaarsdag 1999 naar het (waarnemend) presidentschap van Rusland wordt gekatapulteerd.

Zijn zelfvertrouwen kent anno 2000 geen grenzen. Dat wordt zijn politieke ondergang. Berezovski blijft trouw aan het axioma dat in Rusland de staat altijd de dominante kracht in de economie is. Hij wil nog meer staatsmacht om die economisch te kunnen uitbuiten.

De nieuwe president snijdt hem echter de pas af. Poetin blijkt niet dankbaar maar gaat de entourage van Jeltsin vervangen door zijn eigen oligarchie, zoals het in Rusland altijd gaat. Berezovski kiest eieren voor zijn geld, ontvlucht Rusland en vestigt zich in Londen.