Oplopende nervositeit over de chaos die Syrië brengt

Wapens behoren – met tablets en andere communicatiewonderen – tot de meest besproken spullen in de wereld. En ook tot de meest gebruikte, als je het wapengebruik door staat, bandieten en burgers in verder vreedzame samenlevingen optelt bij de gewapende conflicten in de wereld. Ze komen ook regelmatig in de krant – niet als gadget, maar als probleem. Wapens = geweld = doden en gewonden = misdaad en leed.

Maar dat is niet het hele verhaal. Sinds enige tijd wordt er in de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties aangedrongen op regels voor de handel in wapens. Deze week moet het zover komen. Bijna alle 193 lidstaten willen vóór donderdag overeenstemming bereiken over een verdrag dat normen stelt voor wapenhandel. Let wel: het gaat hier niet om het terugdringen, laat staan uitbannen van wapenhandel – er staat niet één conventioneel wapen op de nominatie op de zwarte lijst te komen (chemische, biologische en nucleaire wapens zijn een ander verhaal). Wapens zijn nodig, daarover bestaat overeenstemming, schrijft Wim Brummelman in deze De Wereld. Want dat is de andere kant: wapens = noodzaak voor staten om zich te verdedigen en burgers te beschermen = orde = veiligheid.

Wanneer staten dat nalaten, of zich tegen hun burgers keren, vervallen de regels. Dat gebeurt nu met de Syrische president Assad. Gisteren maande de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry de Iraakse premier Nouri al-Maliki in Bagdad om vluchten uit Iran via Irak naar Syrië met strijders en wapens tegen te houden. Maliki antwoordde niet dat Assad zich als staatshoofd moet kunnen verdedigen. Volgens Irak en Iran brengen de vluchten slechts humanitaire hulp naar Syrië.

De Britten en de Fransen willen zelf de rebellen wapens gaan leveren. Volgens de Franse minister van Buitenlandse Zaken Laurent Fabius moet zo tegenmacht worden opgebouwd tegen Assad, die denkt dat hij zal winnen omdat hij over een luchtmacht beschikt. Fabius acht Assad in staat chemische wapens tegen de bevolking in te zetten. Suggesties dat hij dat al gedaan heeft, werden door Amerika deze week overigens van de hand gewezen.

Het lukte Fabius en zijn Britse collega William Hague de afgelopen dagen niet steun te krijgen van de andere EU-lidstaten om het Europese wapenembargo op te heffen, dat op 1 juni verloopt. Meer wapens leiden tot meer geweld in de regio, vrezen Duitsland en andere lidstaten. Bovendien is de kans te groot dat de wapens in ‘verkeerde handen’ komen. President Obama noemde het Syrische verzet vorige week in Jordanië „voorlopig te slecht georganiseerd” om wapens van de VS te krijgen.

Correspondenten schreven eerder vanuit Mali en Libië over gewapende groepen die niet uit zijn op een (recht-)statelijke orde, maar op meer geweld en eigen gewin, al dan niet met fanatieke opvattingen. Autoritaire staten kunnen verkruimelen tot een chaotische anarchie. De zenuwen lopen merkbaar op rond Syrië – let op de waarschuwingen en beschuldigingen die de komende weken de ronde zullen doen.