Manipulator én vijand van het Kremlin Tweedehands autoverkoper

Boris Berezovski, ooit de rijkste van Rusland, werd zaterdag dood aangetroffen in zijn bad in Londen. De drie gezichten van een oligarch.

Boris Berezovski in 1997 in zijn privéclub in Moskou. Hij groeide in de jaren negentig uit tot de rijkste man van Rusland. Foto Hollandse Hoogte

In december 1993 vormt zich bij de Manege, in het centrum van Moskou, een lange rij. Er worden aandelen in de Auto van de Al-Russische Alliantie verkocht, afgekort AVVA. President Jeltsin belooft een soort volkskapitalisme en heeft alle Russen een voucher gegeven om aandelen in oud sovjetstaatsbezit te kopen. AVVA maakt daarvan gebruik: Geef ons tien dollar of een voucher en wij geven een auto, belooft ze. Directeur van de AVVA is Boris Berezovski, een wiskundige die zijn eerste geld heeft verdiend met handel in tweedehands Mercedessen.

Honderdduizenden Russen bekeggen in AVVA. De afkorting (in het Cyrillisch ABBA) wordt het hoopvolle synoniem voor de nieuwe automobilist in het vrije Rusland. Over een paar jaar kun je zelf naar de datsja rijden.

Maar AVVA lost die belofte niet in. Ze koopt zich in bij Ladafabrieken, waar de Russische Volkswagen zal worden ontwikkeld. In 1997, een jaar nadat de eerste auto van de band had moeten rollen, is er ineens een kleine crisis: gedoe met carburateurs en leveranciers. AVVA blijkt geen auto maar meer een piramidespel.

Berezovski is intussen al weer op weg naar ander geld. Een verklaring voor zijn zakelijke succes is dat hij al voor het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991, in de handel zat. En dat dit weer het gevolg is van het feit dat Joden in de Sovjet-Unie geen normale carrière konden maken. Was hij niet gediscrimineerd, dan was hij wellicht professor wiskunde geworden, in plaats van een van de rijkste Russen.

Berezovski begrijpt ook dat hij tot de top van de staat moet doordringen om zijn succes te continueren. Via via slaagt Berezovski er in de memoires van president Boris Jeltsin in het buitenland te mogen uitgeven. Naar verluidt maakt hij vanaf dat moment periodiek geld over naar de persoonlijke bankrekening van Jeltsin, officieel voor de royalties.

Berezovski heeft toegang tot de president.