Link autisme en mishandeling

Een oude vader of een mishandelde moeder Het vergroot allebei de kans op autisme Wellicht door een verstoord stresssysteem en genmutaties

Moeders die in hun jeugd ernstig zijn mishandeld, hebben een driemaal zo grote kans op een autistisch kind, vergeleken met moeders die niet hard werden geslagen, wreed werden gestraft, vernederd, of seksueel misbruikt. Dat blijkt uit Amerikaans onderzoek in het grote bestand van de Nurses’ Health Study. Daar doen ruim 115.000 Amerikaanse verpleegkundigen aan mee. De studie loopt al sinds 1989. Het deelonderzoek naar autisme is vorige week gepubliceerd in JAMA Psychiatry.

Tegelijkertijd verscheen daarin een artikel van Zweedse onderzoekers. Zij laten zien dat kinderen die zijn verwekt door een oude vader vaker een autistisch kind krijgen dan kinderen van een vader van begin twintig. De kans op een autistisch kind is ongeveer 75 procent hoger bij kinderen van een 50-plusvader, vergeleken met kinderen van vaders die begin twintig waren toen ze werden verwekt.

Er zijn geen kant-en-klare verklaringen voor de gevonden epidemiologische verbanden.

Vrouwen die in hun jeugd ernstig zijn mishandeld roken vaker, drinken gemiddeld meer alcohol, zijn vaker drugsverslaafd, gebruiken vaker medicijnen tegen psychiatrische ziekten en als ze dat tijdens de zwangerschap doen, verhoogt dat alleen al de kans op een autistisch kind.

Behalve de geboorteomstandigheden dragen de onderzoekers nog drie verklaringen aan. Het kan zitten in het ook in het latere leven verstoorde stresssysteem van mishandelde kinderen.

Ook kan die stress en het ongelukkige gevoel in de jeugd het aflezen van genen beïnvloeden. Bekend is dat zulke epigenetische veranderingen wellicht meerdere generaties het nageslacht beïnvloeden. En als laatste mogelijkheid denken de onderzoekers dat er in de familie van de moeder een genetische aanleg kan zijn voor psychiatrische ziekten die zowel haar mishandeling, als het autisme bij haar kind kan veroorzaken. Dan is de mishandeling niet de oorsprong van het autisme, maar is er één gemeenschappelijke oorzaak voor mishandeling en autisme.

Voor een toename van autisme bij kleinkinderen van ‘oude grootvaders’ dragen de onderzoekers één plausibele verklaring aan.

Vast staat dat sperma-DNA van oudere mannen meer genmutaties heeft. Dat sperma wordt weliswaar voortdurend vers gemaakt, maar uit kiembaancellen die bij iedere celdeling toch een kopieerfout kunnen maken. Die cellen delen iedere 16 dagen. De teller van een veertigjarige staat op 660 celdelingen.

Zo’n nieuwe mutatie hoeft niet meteen ziekmakend te zijn, maar bij de zoon of de dochter kunnen er mutaties bijkomen die – geaccumuleerd – uiteindelijk toch autisme veroorzaken. Dat komt doordat autisme wellicht vooral zijn oorsprong heeft in veel mutaties in verschillende genen die afzonderlijk onschadelijk zijn.