Is de crimefighter een boekhouder geworden?

Veel kritiek, afgelopen weekend, op de plannen om het gevangeniswezen met miljoenen te korten. Het kabinet moet niet te snel op steun rekenen.

Tweede Kamerlid Madeleine van Toorenburg heeft vanmorgen even contact gehad met haar CDA-collega’s in de senaat. Ze vertelt dat zij in staatssecretaris Teeven een crimefighter zien, die is omgeslagen in een boekhouder. „Ook onze Eerste Kamerleden vinden dit totaal ongeloofwaardig beleid: er komen steeds wetten langs die hogere straffen mogelijk maken. Maar nu wil datzelfde kabinet in één klap honderden miljoenen bezuinigen op de uitvoering van die straffen.”

Op steun van het CDA hoeft staatssecretaris Fred Teeven (Veiligheid en Justitie, VVD) voor zijn bezuinigingsplan op de gevangenissen dus niet te rekenen, in Tweede of Eerste Kamer. Afgelopen weekend kwam Teeven met zijn Masterplan, waarin staat hoe zijn ministerie structureel 340 miljoen euro per jaar wil bezuinigen. Tientallen gevangenissen gaan dicht. Overige kosten wil hij besparen door meer gedetineerden bij elkaar in een cel te zetten, minder activiteiten in de gevangenis aan te bieden en waar mogelijk celstraf te vervangen door elektronische detentie.

VVD en PvdA hebben samen geen meerderheid in de senaat, maar voor steun in de Eerste Kamer hoeft Teeven niet met zijn hele plan bij de oppositie langs te gaan. Sommige onderdelen, zoals de sluiting van gevangenissen, vallen onder de bedrijfsvoering van de justitiële inrichtingen, daarvoor is geen wetgeving nodig. Wel moet de begroting met de bezuinigingen erin door beide Kamers – die staan in de Voorjaarsnota. En voor ruimere toepassing van elektronisch toezicht is ook een apart wetsvoorstel nodig.

Over de steun die het kabinet voor deze onderdelen in beide Kamers heeft, denkt staatssecretaris Teeven veel te gemakkelijk, waarschuwt D66’er Gerard Schouw. In het Lenteakkoord gingen D66, maar ook CDA, ChristenUnie en GroenLinks akkoord met een verruiming van elektronische detentie. Dat moest dit jaar 34 miljoen euro besparen. Nu boekt Teeven daar nog eens structureel 92 miljoen euro aan bezuinigingen op in. In het Lenteakkoord was daar immers óók een meerderheid voor, zei Teeven dit weekend in radioprogramma Tros Kamerbreed. Dat is te gemakkelijk gerekend, zegt Schouw: „Die 34 miljoen was geen vrijbrief om maar massaal elektronisch toezicht te gaan toepassen. Wij willen een gedegen analyse in hoeverre dit de recidive omlaag brengt.”

Ook GroenLinks gaat niet zonder meer akkoord met meer elektronische detentie, zegt Tweede Kamerlid Liesbeth van Tongeren. In principe is GroenLinks voor elektronisch toezicht van gedetineerden, „maar niet als kale, visieloze bezuiniging. Hoe zit het met de begeleiding? Met reclassering, de geestelijke gezondheidszorg?” Elektronische detentie is alleen nuttig om herhaling te voorkomen als daarbij sprake is van voldoende begeleiding en psychische hulp. Teeven spreekt in zijn plannen van arbeid of opleiding, maar nergens staan kosten ingeboekt voor begeleiding van gedetineerden die naar buiten mogen.

Voor de sluitingen van 23 gevangenislocaties hoeft Teeven geen politieke meerderheid te regelen. Maar dat betekent niet dat hij het er gemakkelijk mee zal hebben. In Gelderland riep een lokale afdeling van de PvdA ook op om de gevangenissen in Arnhem en Doetinchem open te houden. In Almelo en Hardenberg leverden de plannen twee boze burgemeesters op – van VVD-huize nota bene – omdat met het sluiten van de gevangenissen daar te veel werkgelegenheid uit Oost-Nederland zou verdwijnen.

Vanuit rechts krijgt Teeven – „Ik vind die elektronische detentie geen feestmaatregel” – de volle laag van de PVV. Onder het motto ‘een crimineel moet zijn opgelegde straf uitzitten’ heeft de PVV een website geopend tegen sluiting van de gevangenissen. Er staan linkjes op naar moties die Fred Teeven zelf in 2009 als Kamerlid indiende. Met het verzoek aan de regering om van de toen geplande sluiting van gevangenissen af te zien.