Column

God neemt vrijaf

Goed dat God terug is in het nieuws. Er gaan eeuwen voorbij dat je niets van haar of hem hoort, omdat de kerk ervoor staat. De SGP. Of de paus. De voorzitter van het Humanistisch Verbond. Belangrijke en deftige mannen bij wie God in het niet valt. Maar nu heeft de koppenmaker van de krant besloten daar iets aan te doen.

Een tijdje geleden knipte ik uit de krant een bespreking van een boek uit 1905 waarin Max Weber het calvinisme aanwees als stuwende kracht achter het kapitalisme. Weber had beweerd dat ondernemers in de vroegmoderne tijd door hun protestantse geloof waren gedwongen tot soberheid en een streng arbeidsethos. Het vroege kapitalisme draaide niet om winststreven, maar om uitstellen van genot en herinvestering van opbrengsten in het bedrijf.

Recensent Ger Groot vroeg zich af waar deze vorm van kapitalisme was gebleven. Tegenwoordig bestaat het kapitalistisch systeem alleen nog uit geldhandel. De winst van deze krant, schreef hij, wordt bijvoorbeeld niet teruggepompt in de krant om alles nog beter te maken: die winst wordt ergens buiten de deur ‘uitgekeerd’ aan handelaren in geld die dat zien als beloning. De koppenmaker vatte de boel kritisch samen. ‘Hoe god geld werd.’

Weken gingen voorbij. Toen moest er bij de katholieken een paus worden gevonden en de koppenmaker zag zijn kans. ‘Paus moet God wat vrijer laten’, schreef hij.

In het stuk beweerde de Vlaamse kerkjurist Rik Torfs dat het katholicisme in het ideale geval raakt aan het Absolute zonder dat Absolute in te lijven en dienstbaar te maken aan het eigen streven. Er is een paus nodig die dat begrijpt. „Wie zijn wij om God in zijn vrije tijd te controleren, zelfs al zijn wij van beroep toevallig paus?”

Nauwelijks was dit stuk verschenen of er was daadwerkelijk een paus gevonden, en verhip, hij bleek Argentijns te zijn. De koppenmaker gooide iedere schroom overboord en ging er eens goed voor zitten. ‘God is ook Argentijn’, schreef hij beslist.

Het eerste stuk ging over protestantse ethiek, het tweede over katholieke tradities, in het derde stuk schreef hoofdredacteur Caroline Barros van de Buenos Aires Herald over het electorale gewicht van katholieke Latino’s in de Verenigde Staten. Maar de koppenmaker had er genoeg van, het blindstaren op bedrijf, kerk en politiek. God moest terug in het nieuws – en daar was Zij.

Natuurlijk hebben de wereldse machten het er niet bij laten zitten. God vrij laten? Geen denken aan! Het was al erg genoeg dat de paus plotseling met de bus naar zijn werk ging.

Stel je voor dat ook God zomaar ging doen waar ze zin in had. En dus sloegen de voorzitter van het Humanistisch Verbond en de voormannen van de SGP de handen ineen; ze begonnen een twist over het verbod op smalende godslastering. Hun argumenten moesten aan de koppenmaker duidelijk maken dat het afgelopen moest zijn met dat gezeur over God.

De vrijdenkers haalden zwaar geschut uit de kast. Allereerst beweerden ze dat er een verbod bestaat op godslastering, wat overduidelijk onzin was, want het verbod betreft louter de smalende godslastering. Van de wet mag je God naar hartenlust ontkennen en tegenspreken en negeren en bekrassen, zolang je dat maar niet smalend doet. Een beetje beleefdheid is al wat de wet vereist. En dat kun je dan een overspanning van de strafwet vinden – een verbod op een metafysische discussie is het niet.

Maar de zelfbenoemde vrijdenkers lieten zich het smalen niet ontnemen. Vrijheid van meningsuiting noemden ze het, omdat in sommige kringen smalen nu eenmaal wordt aangezien voor meningen hebben.

De voorzitter van het Humanistisch Verbond, ooit initiatiefnemer voor het afschaffen van het verbodsartikel, wilde vanuit Nederland bovendien een internationaal signaal afgeven. „In zeven landen riskeren humanisten en atheïsten de doodstraf en onder het mom van godslastering worden ook christenen, vrijzinnige gelovigen en vrouwen vervolgd”, zei hij. „Dat zijn ernstige schendingen van mensenrechten”.

Omdat in dictatoriale staten niet alleen humanisten, atheïsten en gelovigen, maar zelfs zulke ongewone types als vrouwen gevaar lopen, moet in Nederland dus het verbod op smalen worden opgeheven.

Je zou zeggen dat de prijs voor de meest onzindelijke redenering hiermee naar de Humanisten ging, maar dan had je buiten de SGP-jongeren gerekend.

Die presteerden het om nota bene in lijdenstijd nog maar weer eens te benadrukken dat hun eigen geloofsovertuiging belangrijker is dan het lijden van anderen. In de discussie over het verbod op godslastering haalden ze een onderzoek aan waaruit bleek dat de gemiddelde Nederlander dierenleed erger vindt dan geloofsvervolging. „Het dier wordt belangrijker gevonden dan de mens en zijn existentiële opvattingen”, schreven ze verontwaardigd. Zolang je zelf maar gelooft, dan doet het er niet toe hoe het met de rest van de wereld gaat.

Zo probeerden alle belangrijke mannen het Heilige weer om het hardst dienstbaar te maken aan hun eigen streven. Maar gelukkig hadden ze de koppenmaker flink onderschat.

Maxim Februari is filosoof en schrijver.