Een luistergids voor het beste grote werk van Bach

Luisteren // Matthäus Passion

Het is de week van de Matthäus Passion In de aanloop naar Pasen wordt Bachs meesterwerk overal opgevoerd Duur: vier uur, indoezelen dreigt Wat mag je niet missen?

Tweeënhalf uur is lang, zelfs voor een muzikaal meesterwerk als Bachs Matthäus Passion. Toch gaan ieder jaar tienduizenden mensen naar de concerten. Het is een echte Nederlandse paastraditie. En met een beetje kennis van de structuur en het verhaal is het voor vrijwel iedereen goed te doen. Koop wel een tekstboekje bij de ingang, dat houdt je bij de les.

De Matthäus is echt een knap stuk: net als je wegdoezelt komt er weer een schitterende aria. Van alle grote werken van Bach (verder nog: Weihnachts Oratorium, Hohe Messe en Johannes Passion) is dit verreweg de beste.

Dichter bij religie kan je als seculiere concertbezoeker bijna niet komen. Het verhaal is doordrenkt van christelijke mystiek, wie zich laat mee voeren door de muziek gaat haast automatisch een beetje meegeloven.

Het algemene verhaal is vrij bekend. Jezus, de zoon van God, bevindt zich in het door de Romeinen bezette Jeruzalem en zijn leerling Judas verraadt hem aan hen. Jezus eet met zijn leerlingen, Judas gaat weg. Ze slapen in de olijftuin. Jezus blijft wakker en Judas komt terug met soldaten. Jezus wordt berecht door Pilatus en de joodse raad. Jezus wordt gekruisigd en sterft. Het volk treurt. Einde.

Bachs Passie bestaat uit drie belangrijke muzikale vormen die voortdurend afgewisseld worden. Het verhaal zelf wordt verteld door de Evangelist (een tenor), in korte recitatieven met minimale begeleiding. Soms doet daarin Christus (een bas) of een ander personage mee. Een enkele keer doet ook het koor mee, zoals wanneer het volk het hoofd van Jezus eist: lasst ihm kreuzigen!

Verder zijn er twaalf aria’s: solozang met complexe orkestbegeleiding. Daarin worden gelovigen verbeeld die hun hart uitstorten over het dramatische verhaal, in verzuchtingen als Gebt mir meinen Jesum wieder!

En er zijn veertien koralen: koorstukken met eenvoudige begeleiding, traditionele paasliederen met een meer theologisch karakter, zoals O Mensch, bewein dein Sünde gross.

Tijdens de koralen en de aria’s staat het verhaal stil. Drie luistertips voor de lange zit: