De Matthäus volgens... Johannes Leertouwer

Johannes Leertouwer is dirigent, mede-oprichter van de Nieuwe Philharmonie Utrecht en violist. Hij dirigeerde de Matthäus zo’n dertig keer.

„Ik heb net de uitvoeringen van Bachs Johannes bij de Nieuwe Philharmonie Utrecht achter de rug. Meteen daarna begonnen voorbereidingen voor de Matthäus bij het Noord Nederlands Orkest. Dat is een uitzonderlijke concentratie van passie-uitvoeringen, ik heb mijn vioollespraktijk stilgelegd tot Pasen in de hoop mijn hoofd leeg te maken.

„Je hoort vaak: in de Johannes Passion wordt Jezus als een koning gepresenteerd, in de Matthäus als mens. Voor mij is het andersom. In de Matthäus krijgt elk woord dat Jezus zingt een geheimzinnige goddelijke strijkersglans. In de Johannes is Jezus iemand die weet hoe het drama zal aflopen. Maar dat ligt mede aan een ander verschil: in de Johannes wordt het geloof in de Drievuldigheid aanwezig verondersteld, terwijl de Matthäus een evangelie is dat mensen tot het geloof probeert te overtuigen. Hoor het openingskoor, Kommt, ihr Töchter, helft mir klagen – kom en help ons.

„Mijn vader is theoloog, een man van de kerk. Dat zijn drie zoons dat niet zijn, is wellicht een teken dat de christelijke opvoeding niet is geslaagd. Maar ik klop vaak bij hem aan voor een beter begrip van de tekst van de passies. Als je de tekst niet kunt beleven, kun je de Matthäus niet uitvoeren. Het gegeven dat iemand uit hogere liefde bereid is te sterven is tamelijk abstract. Dan helpt het dat Bach zulke schitterende muziek schreef die het invoelen vergemakkelijkt.

„Als dirigent vind ik het een voorrecht alle muzikale krachten te mogen bundelen. Ik werk graag met suggesties die musici aandragen, mits deze in dienst staan van het verhaal. Er is geen gestold beeld van de ideale uitvoering, ook de grootste experts zien maar een stukje. Maar troostrijk is het inzicht: grootse muziek biedt altijd iets nieuws.”

26-29/3 Hoogeveen, Drachten, Groningen. www.nno.nu

Interviews: Floris Don