Witte bloedcellen helpen rode maken

Witte bloedcellen zijn bekend om hun rol in de immunologische afweer. Dat is echter niet hun enige functie. Bepaalde witte bloedcellen, de macrofagen, blijken ook de aanmaak en afbraak van rode bloedcellen te ondersteunen (Nature Medicine, 17 maart).

De onderzoekers verwachten dat hun onderzoek op termijn zal leiden tot nieuwe behandelingen van bloedarmoede, maar ook van aandoeningen waarbij het bloed juist te veel rode cellen bevat. Dat het wielerpeloton ook opgetogen zal zijn met de vondst, melden de wetenschappers niet.

Vooral de betrokkenheid van de macrofagen bij de afbraak van rode bloedcellen (‘erytrocyten’) is nieuw. Dat ze bij de vorming ervan een rol spelen was al wel bekend, maar wat die rol precies inhoudt niet.

Rode bloedcellen worden vooral gemaakt in het beenmerg. Daarin bevinden zich ‘eilandjes’ die bestaan uit macrofagen en erytroblasten, voorlopers van de erytrocyten.

Twee jaar geleden ontdekten de onderzoekers dat deze macrofagen een uniek oppervlakte-eiwit, CD169 genaamd, bezitten. Door dit eiwit te blokkeren konden de onderzoekers deze macrofagen uitschakelen. Toen ze dit bij gezonde muizen deden, nam de productie van erytrocyten duidelijk af.

Toch kregen de dieren, tot verrassing van de onderzoekers, slechts lichte bloedarmoede. Dat kon alleen als de lagere productie wordt gecompenseerd door een verminderde afbraak. Dat klopte. Ontdekt werd dat CD169-macrofagen ook betrokken zijn bij de afbraak van rode bloedcellen in lever en milt.

Blijkbaar spelen deze cellen een dubbelrol bij het op peil houden van de hoeveelheid erytrocyten in het bloed (normaal circa vijf miljard per milliliter). Ziekten waarbij sprake is van afwijkende waarden zijn dan ook in principe te behandelen door gerichte manipulatie ervan.

Een voorbeeld van zo’n ziekte is polycythemie vera, waarbij de productie van rode bloedcellen in het beenmerg is verhoogd. Patiënten met deze aandoening krijgen vanaf hun vijftigste last van kortademigheid, duizeligheid en een toenemende kans op trombose. Het is één van de weinige aandoeningen waarbij aderlaten wel zinnig is. De oorzaak is een mutatie in het gen voor één van de signaaleiwitten die bij de aanmaak van bloedcellen betrokken is. Door bij muizen met deze mutatie de macrofagen in het beenmerg deels uit te schakelen, wisten de onderzoekers het bloedbeeld te normaliseren. Huup Dassen