Waar blijft het tweede seizoen van die goede serie?

Buitenlandse kwaliteitsseries komen vaak pas na jaren op de Nederlandse tv. En dan om half 12 ’s nachts. Maar er is hoop voor de fans.

Claire Danes speelt een CIA-agente in de veelgeprezen serie Homeland. Van de producent mag BNN het eerste seizoen ’s avonds herhalen. Zondag begint seizoen 2 op Nederland 3.

Seizoen 2, wanneer begint seizoen 2? Wie in een paar avonden het eerste seizoen van de Amerikaanse dramaserie Homeland heeft bekeken, wil maar één ding weten: is er al een tweede seizoen? Verschijnt dat op dvd? Of wanneer zendt een Nederlandse omroep de serie uit?

Dat laatste kan een tijdje duren, is de ervaring van fans van de betere tv-serie. Zo was het Deense succes The Killing pas vorige zomer te zien op de Nederlandse tv. Dat is 5,5 jaar na het debuut in Denemarken.

Bij Homeland valt dat mee. Vanaf zondagavond zendt BNN het tweede seizoen uit op Nederland 3. Het verhaal begint zes maanden na de finale van seizoen 1. Een vrouw zoekt contact met de CIA in Bagdad. Zij heeft informatie over een aanval op Amerika, maar wil alleen praten met agente Carrie Mathison (Claire Danes). Die is echter ontslagen en moet nu worden overgehaald mee te werken.

BNN heeft de kijker de afgelopen twee weken al opgewarmd. Bijna elke avond werd seizoen 1 herhaald. Dat mag van de Amerikaanse producent Showtime. Een tv-zender mag een aangekochte serie meestal twee of drie keer uitzenden. Het hoort allemaal bij het spel tussen zenders en producenten om de uitzendrechten van populaire producties. De kijker profiteert daar nu van, hij kan Homeland (nog eens) zien. Maar liefhebbers van kwaliteitsseries als The Killing, Borgen, Game of Thrones, The Sopranos, Mad Men en Breaking Bad klagen ook vaak. Vier ergernissen op een rijtje. Met uitleg.

1Waarom zijn sommige series zo laat pas in Nederland op tv? In Vlaanderen was bijvoorbeeld The Killing veel eerder te zien.

„Ik was erg bang dat we te laat zouden zijn met The Killing”, zegt Hans Schwarz, verantwoordelijk voor aankoop van series en films bij de Nederlandse Publieke Omroep (NPO). „Hadden mensen de serie niet al lang gezien op dvd? Dat viel heel erg mee. The Killing stond geprogrammeerd direct na Nieuwsuur. Per aflevering keken tussen 700.000 en 750.000 mensen.” Kritiek dat de omroep laat is, komt volgens Schwarz vooral van insiders. „Van journalisten, mediakenners, seriegekken die alles het liefst zien op hetzelfde moment als in de VS.” Daardoor krijgt de gewone kijker wel meer interesse in een serie. „Dat pakte bij The Killing niet slecht uit.” En soms kan je ook te vroeg zijn. Schwarz: „Seizoen 1 van Homeland brachten wij een paar weken na de finale in de VS. Ik was daar heel blij mee. Maar kijkers reageerden achteraf: ‘hebben jullie dat al uitgezonden, dat heb ik helemaal gemist’.”

De kritiek mag dan van een kleine groep komen, het duurt wel degelijk langer dan vroeger voordat een serie die in de VS is uitgezonden voor Nederlandse zenders beschikbaar is. Dat ligt onder meer aan de opkomst van nieuwe platformen om series uit te zenden. Denk aan video-on-demanddiensten en betaalzenders als HBO en Netflix, naast tv en dvd. Elk platform heeft een eigen periode (een zogeheten release window) van vaak zes maanden tot een jaar waarin een serie exclusief via dat kanaal mag worden vertoond. „Er zijn meer windows dan vroeger”, zegt Schwarz. „Het open net – publieke omroep, RTL, SBS – moet achter aansluiten.”

Europees commissaris Kroes (Digitale Agenda) vroeg vorig jaar tijdens de tv-beurs Mipcom in Cannes aandacht voor de negatieve kanten van het windowing-systeem. Dat kan volgens haar digitale innovatie in de tv- en filmsector hinderen. Nieuwe partijen ontpoppen zich als belangrijke financiers, maar haken af als de regels in hun nadeel zijn.

Een van die nieuwkomers is HBO, producent en zender tegelijk. HBO heeft sinds een jaar een digitaal betaalkanaal in Nederland. „Ons window gaat vóór het open kanaal”, zegt Ruth de Jager van HBO Nederland. „Direct na de première in de VS brengen wij een serie hier. Eigen series en aankoop van derden zijn bij ons minimaal een jaar exclusief te zien.” Daarna komen ze pas op de markt.

Hoe dat werkt, vertelde Schwarz al eerder in deze krant. In 2010 zond BNN Boardwalk Empire (HBO) uit. Een succes. BNN en NPO wilden ook seizoen 2 uitzenden, maar werden bijna een jaar „aan het lijntje gehouden”. De hele catalogus was hier bevroren, kreeg Schwarz te horen. „Iemand had een optie genomen op alles.” Maanden later bleek waarom: HBO kwam naar Nederland.

Hetzelfde gebeurde onlangs met de serie House of Cards van Kevin Spacey en de Amerikaanse online videotheek Netflix. „Die werd in Nederland even aangeboden door Sony”, zegt Schwarz. „Maar daarna snel van de markt gehaald.” Dat voedt de geruchten dat Netflix, mogelijk eind dit jaar, naar Nederland komt.

Sommige series zijn volgens Schwarz eerder te zien op de VRT, omdat de Vlaamse publieke omroep meer aankoopt. „De VRT is een grotere klant van veel aanbieders.” De VRT betrekt 42 procent van zijn programmering van derden, de NPO 12 procent.

2Waarom worden series vrijwel nooit op primetime uitgezonden, maar altijd zo laat?

Wie geen 40 euro wil uitgeven aan een dvd-box en liever wacht tot een gratis zender een serie brengt, moet vaak laat opblijven. Homeland en Breaking Bad begonnen vorige week rond half 12.

Waarom zo laat? Bij de publieke omroep is weinig ruimte in het programmaschema, stellen de onderzoekers van Boston Consulting Group (BCG). Op Nederland 2 zit bijvoorbeeld altijd Nieuwsuur. Een serie moet ook nog onderdak krijgen bij een van de omroepen. BNN wil graag drama met een rafelrandje, de VARA politiek drama als de Deense serie Borgen, de KRO detectives.

Verder mag niet elke serie worden uitgezonden op primetime. De Kijkwijzer verbiedt programma’s met seks en geweld voor 22.00 uur. Een (gesloten) abonneezender als HBO heeft hier geen last van. Regels verschillen per land, zegt De Jager (HBO Nederland). „Hier storen wij ons meer aan geweld dan seks. In de VS is het andersom. Toon één tepel in beeld en je hebt een strenge rating.”

3Waarom doen de commerciële omroepen niet meer?

De series van Amerikaanse producenten als HBO, AMC en ShowTime zijn in Nederland vooral te zien bij de publieke omroep. En minder bij RTL en SBS. Dat is omdat kwaliteitsseries een beperkt publiek van fijnproevers aanspreken. „Met 10.000 betalende kijkers is een serie voor HBO een succes”, zegt RTL-woordvoerder Jaap Paulsen. „Maar voor RTL met onze brede doelgroepen is dat te weinig.”

Series als Band of Brothers en Rome kunnen voor RTL wel interessant zijn, zegt Paulsen. „Maar als we dergelijke series willen, moeten we lang wachten. En dan is het illegaal downloaden van series uit de VS een probleem. Daarom sluiten wij geen deals meer zonder video-on-demandrechten [voor website RTL XL] en willen we goede titels zo snel mogelijk na de VS op de buis brengen.”

Bovendien is de keuze van de commerciëlen beperkt door bulkcontracten. RTL en SBS hebben exclusieve contracten voor vele miljoenen euro’s met de grote Amerikaanse productiemaatschappijen. RTL heeft een deal met Fox voor grote films, oudere zogenoemde library films en de eerste optie op hun series. SBS heeft een contract met Warner. Bij de abonneezenders speelt hetzelfde: HBO heeft Universal, Disney, Warner en Sony; Film1 kiest uit Paramount en Fox.

4Wordt het ooit beter?

De bezuinigingen op de mediabegroting kunnen positief uitpakken voor fans van buitenlandse series. De publieke omroep, stelde BCG, moet meer aankopen en minder zelf produceren. Dat is goedkoper. Een uitgezonden uur aankoop kost 21.000 euro (65 procent) minder dan een uur eigen productie. Schwarz (NPO): „Meer aankoop of meer herhalen is geen schande. Zolang het gaat om kwaliteitsdrama, wordt de kijker daar alleen maar blij van.”

Homeland, BNN, Nederland 3, zondag 20.30-21.30u.