Voor Russen voelt het eiland niet als buitenland

Zelfs als het lukt een bankroet af te wenden, zullen de Russen waarschijnlijk wegblijven. Maar rijke Arabieren en Chinezen zijn welkom.

Francheska Nikitina ontmoet een groot deel van haar klanten in de lobby van het Four Seasons Hotel in Limassol. De zitbanken zijn diep en comfortabel. Het ruime terras heeft vrij uitzicht op zee. Het meeste personeel spreekt Russisch, net als de meeste klanten.

De Russische zakenvrouw heeft net een eerste bespreking achter de rug met een Bulgaars echtpaar dat overweegt een huis op Cyprus te kopen. Ze schakelt moeiteloos tussen Russisch, Engels en Grieks. „Cyprus heeft voor mij nooit als buitenland gevoeld”, zegt Nikitina, die behalve in vastgoed ook bemiddelt in bewapende beveiliging voor reders. „We hebben hetzelfde orthodoxe geloof. Iedereen is altijd aardig tegen me.”

Na Britten zijn Russen op Cyprus het beste vertegenwoordigd van alle buitenlanders. Nikitina is een van de naar schatting tienduizend Russen die het hele jaar door in de stad wonen. Een veelvoud daarvan komt jaarlijks als toerist of voor een bezoek aan een accountant in verband met de vele op Cyprus geregistreerde bedrijven. Van de 68 miljard euro aan banktegoeden op Cyprus is ongeveer 25 miljard Russisch. In delen van Limassol – bijnaam Limassolgrad – wordt Russisch gesproken. Er zijn twee Russische radiostations en er worden Russische kranten uitgegeven. Een Russische orthodoxe kerk is in aanbouw.

De grootste religie op het eiland is Oosters Orthodox, net als in Rusland en Griekenland. Cyprus ligt net zo dicht bij Azië als bij Afrika. De kust van Libanon, Turkije en Israël is vlakbij. ‘Cyprus ligt op het kruispunt van continenten’, is een van de eerste zinnen in de geschiedenisboekjes op de scholen op het eiland. Waar het bij wil horen is in hoge mate een politieke keuze. De wetgeving is Angelsaksisch. Auto’s rijden links, een erfenis uit de tijd dat het eiland een Brits protectoraat was. Armenen hebben een eigen buurt in Nicosia. Oude stadsvilla’s hebben overhangende houten balkons, zoals in Turkije.

Cyprus probeert van alle windrichtingen het beste mee te pikken. Rijke Chinezen zijn net zo welkom als Russen en Arabieren. Net als Vietnamese en Filippijnse kindermeisjes. Buitenlanders met geld hoeven zich over een verblijfsvergunning geen zorgen te maken, legt Nikitina uit. Wie voor minimaal drie ton onroerend goed aanschaft, krijgt er een levenslang geldend visum bij.

Langs de snelweg vanaf luchthaven Larnaca richting Limassol en Pafos staan grote borden van projectontwikkelaars in het Russisch en Chinees. De prijzen beginnen altijd bij 300.000 euro. Een Chinese vrouw zwaait op het reclamebord blij met een huissleutel. „Ze denken dat ze in Europa mogen werken als ze hier naartoe komen en een huis kopen”, zegt Nikitina hoofdschuddend. Maar die vlieger gaat niet op. „Je moet ook bewijzen dat je in je onderhoud kunt voorzien.”

In een drukke winkelstraat van Limassol zitten vier handels in bontmantels. Geproduceerd in het noorden van Griekenland, voor de Russische markt. De klanten zijn uitsluitend toeristen die het warme bont mee naar Rusland nemen. Op Cyprus kunnen ze met een T-shirt toe.

Het kantoor van Nikitina zit naast een zakelijke dienstverlener. Sinds afgelopen zaterdag rinkelt de telefoon daar onophoudelijk. Russen, Arabieren, Britten. Allemaal zeggen ze: open een rekening voor me in Zwitserland. Cyprioten zijn als de dood voor de komende weken. De kans is groot dat een groot deel van de economie verdampt.

„Het is tragisch voor Cyprus, maar het vertrouwen is weg sinds de president op zaterdag besloot een door Europa gelegaliseerde crimineel te worden”, zegt Sergey Ivanov (45). Hij handelt in wijn en zegt zijn accountant al opdracht te hebben gegeven zijn kapitaal – ‘middelgroot, enkele tonnen’ – naar China of Zwitserland te verplaatsen. Russen hebben al twee keer meegemaakt hoe banken omvallen en geld zijn waarde verliest, in 1991 en 1998. Dat heeft hun geloof in banken en overheden nogal aangetast, legt hij uit. „Mijn generatie heeft er bewust voor gekozen haar bezit aan Cyprus toe te vertrouwen. Niet alleen omdat de winstbelasting 4,5 procent was (inmiddels 10 en binnenkort 12,5 procent), maar ook omdat ze sterke en goed gereguleerde financiële instellingen hebben.”

Ivanov was op Cyprus toen het land in 2004 toetrad tot de Europese Unie. Een groot feest, beschrijft hij. Met Europese politieke leiders die de groep van tien toetreders verwelkomden in de Europese familie. „En nu geven de ouders van die familie het kind Cyprus een keukenmes om harakiri te plegen.”

In de groep van tien staten die in 2004 toetraden, was Cyprus tussen de voormalige communistische landen een vreemde eend in de bijt. Financieel had het er weinig bij te winnen. Het leven was voor de meeste burgers al goed nadat de economie was hersteld van het conflict in 1974, waarbij Turkije een deel van het eiland bezette. Cyprus is vanaf het begin nettobetaler van de EU geweest.

Het was een strategische keuze. Als de onderhandelingen met Turkije over EU-lidmaatschap serieus worden, zal de EU Turkije dwingen de bezetting op te heffen, dachten de Grieks Cyprioten. Onder druk van Griekenland – dat dreigde de toetreding van de negen anderen te blokkeren – werd Cyprus tegen de zin van een groot deel van de lidstaten toegelaten met een nog onopgelost territoriaal conflict.

Nog altijd bestaat het eiland uit een Grieks-Cypriotisch deel en de alleen door Turkije erkende republiek Noord-Cyprus. Dwars door de hoofdstad Nicosia loopt een bufferzone, bewaakt door militairen.

Grieks-Cyprioten praten over de EU alsof het de NAVO is. Een paraplu waar ze onder willen vallen uit veiligheidsredenen. Niet iets waar ze vanzelfsprekend deel van zijn. Financieel zijn ze er alleen maar op achteruit gegaan, zeggen burgers unaniem. Zeker na toetreding tot de euro in 2008 nam de koopkracht af. Tot de NAVO zelf zijn ze niet toegetreden, mogelijk om de relatie met Rusland niet te belasten. De grote communistische partij AKEL is fel tegen.

„Nu moeten we wakker worden en beseffen wie de echte vijand is, namelijk Europa”, zegt acteur Manolis Anastasiou (26) in een filmstudio in Nicosia. „We kwamen bij de unie omdat we dachten dat het een unie was van landen die elkaar helpen.” Maar de problemen van Cyprus heeft Europa niet opgelost. „Ze willen dat we niet meer zijn dan een eilandje voor toerisme.” Maar hij zou ook niet uit de EU willen. Niet omdat het geld zou kosten, maar „het voelt niet veilig”.

De Cyprioten hadden zich nooit bij de EU moeten aansluiten, vinden veel Russen in Limassol. Nikitina praat erover alsof het een modegril was. „Eén land doet het en dan doen ze het opeens allemaal. Cyprioten geloofden de beloften van Europa en dachten dat hun leven beter zou worden. Geloof me, ze betreuren het.”

Yiannis Paparisou (29), die van terras naar terras loopt om verse aardbeien te verkopen, heeft alleen maar goede woorden over voor de Russen. „Er komen hier altijd buitenlanders. Voor de Russen waren het de Serviërs en de Koeweiti’s.” Hij hoopt met heel zijn hart dat de Russen blijven. „Ze zijn deel van de Cypriotische smeltkroes.”

Makelaar Francheska Nikitina ziet intussen kleine lichtpuntjes in de crisis. Naar verwachting gaan de onroerendgoedprijzen met 30 procent omlaag, zegt ze, terwijl ze haar papieren bij elkaar veegt. De volgende buitenlandse vrienden zullen zich wel snel aandienen.