Een schilderij kan ook heel koppig zijn

Karel Schampers, directeur van het Frans Hals Museum | De Hallen bereidt de opening voor van de grote overzichtstentoonstelling van Frans Hals. „Het was niet eenvoudig om aan tulpen te komen, de Tefaf kocht met 150.000 tulpen zowat de hele markt leeg.”

Karel Schampers Foto Olivier Middendorp

Vrijdag 15 maart

Vandaag worden, begeleid door een veiligheidsescorte, het hele traject van Madrid naar Haarlem, twee schilderijen uit het Prado afgeleverd. Het transport heeft een vertraging van meer dan vijftien uur vanwege hevige sneeuwval en metershoge sneeuwduinen op het traject Parijs – Lille. Gelukkig was de vrachtwagen goed geklimatiseerd, zodat de schilderijen geen nadelige gevolgen hebben ondervonden.

Over twee maanden precies bestaat het Frans Hals Museum 100 jaar. Om dat te vieren organiseren we de tentoonstelling Frans Hals. Oog in oog met Rembrandt, Rubens en Titiaan, die op vrijdag 22 maart door koningin Beatrix geopend wordt. Deze week druk met de inrichting van de tentoonstelling en alles wat daar bij komt kijken.

Om 19.00 uur nog even aangewipt bij Café Ari. Uitbater Ger Koedam loopt gespannen door het café. Hij gaat naar de wedstrijd van Sparta tegen MVV – Sparta zal met 0-1 verliezen. Promotie naar de eredivisie wordt nu wel heel moeilijk.

Zaterdag

Hoopte op uitslapen maar niks daarvan. Om 6.00 uur klaar wakker. Mijn bioritme laat zich niets gelegen liggen aan het weekend. Om 10.00 uur afspraak met de kapper. Ik vraag Daan om het wat gedekt te houden, – als het te kort is heb ik meteen zo’n blotebillengezicht. De rest van de dag gaat op aan boodschappen doen, toespraken voorbereiden, verder lezen in het vermakelijke boek over The Colony Room Club (de beruchte kroeg in Soho Londen waar kunstenaars als Francis Bacon, Lucian Freud en Damien Hirst de beest uithingen), uitrusten en kijken naar de uitzending van Opium, waarin de tentoonstelling van Keith Edmier in De Hallen besproken wordt.

Zondag

Het lichaam stelt zich vandaag coulant op en laat me tot 7.30 uur uitslapen. Rustig ontbijt, weekendkranten, administratie, wandeling, bellen met dochter Andrea (ik snap niets van het nieuwe Windows 8 systeem), eten met mijn vrouw Moon die mij verrast met mijn lievelingskostje hachee met appelstroop en ontbijtkoek, Studio Sport kijken en vroeg naar bed.

Maandag

De tentoonstelling begint vorm te krijgen. Altijd spannend om te zien hoe bepaalde combinaties die je op papier hebt bedacht, in de praktijk uitpakken. Je weet nooit hoe een schilderij zich houdt. Ze zijn in dat opzicht net als mensen: sommige zijn heel gewillig en voegen zich gemakkelijk, andere daarentegen zijn uiterst koppig en eigengereid en dulden bijna geen ander werk in hun omgeving. Het is een heel geschuif om de afzonderlijke schilderijen tot hun recht te laten komen en toch de zalen in balans te houden.

Lopend over de zalen, sta ik versteld hoe feilloos Frans Hals iedere keer karakter kan vangen. Wat ook opvalt is hoe vaak ze lachen, een van de moeilijkste gezichtsuitdrukkingen voor een schilder, maar hij was er een meester in.

Vandaag wordt in de binnentuin van het museum een grote tent geplaatst om de mensen die na de opening niet direct de tentoonstelling kunnen bezoeken, toch enig comfort te bieden. Antiquair Ruud van der Neut is bezig zijn geënsceneerde schutterstafel, waarvoor hij de oesters, kazen en mosselen heeft gemaakt, op te frissen.

Om 17.00 uur de kick-off van het Frans Hals Jaar 2013. Burgemeester Bernt Schneiders en ik brengen een toost uit op een succesvol jaar; hij met een speciaal gebrouwen Frans Hals-bier en ik met een Grande Réserve du Frans Hals. Thuis de verschillende toespraken voorbereiden voor de komende dagen.

Dinsdag

Vandaag zijn de zogeheten bloemendames begonnen met de feestelijke aankleding van het museum. Op verschillende plaatsen staan vazen die met tulpen worden opgemaakt. Het was nog niet zo eenvoudig aan mooie tulpen te komen; de Tefaf kocht met 150.000 tulpen ongeveer de hele markt leeg.

Precies op tijd komt het transport uit Liechtenstein aan; twee statige portretten van Rubens en Van Dyckvormen tezamen met een portret van Nicolaes van der Meer van Frans Hals een imponerend trio. Drie in het zwart geklede heren die naast een met goudleer beklede stoel staan; drie zelfverzekerde mannen die gezag uitstralen en geen tegenspraak dulden.

De hele dag van hot naar her gerend. Schilderijen ophangen, belichting bijstellen, met de bloemendames de exacte plaats bepalen van de tulpenvazen, met de adjudant van de koningin het draaiboek van de preview en de opening doornemen, persconferentie van donderdag voorbereiden, stukken lezen voor de vergadering van de raad van toezicht morgen, zalen nalopen op zaken die nog gedaan moeten worden. Doodmoe naar huis. Moon is op kraamvisite in Breda. Thuis voor mezelf een hamburger gemaakt, met bros gebakken bacon en overjarige kaas. Op tijd naar bed, want morgen een overvolle dag.

Woensdag

Om 5.30 uur opgestaan. De trein van 7.07 naar Haarlem. Om 8.30 uur vergadering met de auditcommissie en aansluitend vergadering met de Raad van Toezicht, waarin we ons indringend buigen over het beleid van de komende jaren.

Om 12.00 uur komt het schilderij van Jasper Schade binnen. Wat een fantastische portret is dat toch. Met snelle, rake toetsen weet Hals deze verwaande kwast pijnlijk trefzeker neer te zetten: de pedante houding, die hautaine blik, dat opgetrokken kinnetje, die weelderige lokken, en dat flamboyante pak van zwart goudbrokaat. De jeugdige arrogantie spat ervan af.

‘s Avonds heeft de burgemeester relaties van de gemeente Haarlem uitgenodigd voor een voorbezichtiging. De reacties zijn positief. Dat geeft veel vertrouwen. Aansluitend is er een diner in de voormalige refter, onder toeziend oog van de strenge Regenten en Regentessen van het Oudemannenhuis van Frans Hals. Me niet verlekkerd aan de rode wijn, want morgen weer een drukke dag.

Donderdag

Om 9.00 uur open ik met een gongslag de handelsdag op de Amsterdamse Beurs. Ik hoop dat de geest van Frans Hals een gunstige invloed heeft op de aandelenkoersen. Vervolgens naar het museum voor de persconferentie met de Nederlandse en de buitenlandse pers. Ik zie tevreden, blije gezichten. Nu maar hopen op positieve recensies.

Als laatste komen de twee schilderijen van Rembrandt uit de National Gallery Londen binnen. Het echtpaar Jacob Trip en Margaretha de Geer vormt een fantastische match met de Regenten en Regentessen van het Oudemannenhuis. Het is fascinerend dat deze twee grootmeesters op late leeftijd nog over zoveel lef en vitaliteit beschikten.

Met alle direct betrokkenen een generale repetitie gehouden voor de preview in het museum en de opening in de kerk: wie begroet de koningin bij aankomst, aan wie wordt ze voorgesteld, wie begeleidt haar over de tentoonstelling, hoe gaat het gezelschap naar de kerk, wie begeleidt de koningin en de speciale gasten naar hun plaats, enzovoort.

Nog een laatste inspectie van de tentoonstelling. En nu maar duimen dat morgen alles goed gaat.