‘As van het kwaad’-speechwriter heeft een heel klein beetje spijt

David Frum is een journalist met een verleden. Hij diende George W. Bush als speechwriter en reikte hem de woorden ‘as van het kwaad’ aan. Tien jaar na de Irak-oorlog blikt Frum terug. “Ik had mezelf uit protest in brand kunnen steken op het gazon van het Witte Huis, maar ook dan was de oorlog doorgegaan.”

George W. Bush op 11 september 2001, na de aanslagen. Foto Reuters

David Frum is een journalist met een verleden. Hij diende George W. Bush als speechwriter en reikte hem de woorden ‘as van het kwaad’ aan. Tien jaar na de Irak-oorlog blikt Frum terug. “Ik had mezelf uit protest in brand kunnen steken op het gazon van het Witte Huis, maar ook dan was de oorlog doorgegaan”, schrijft hij op Thedailybeast.com.

De State of the Union van 29 januari 2002 is werk van professionals. Er zitten, technisch gezien, juweeltjes van zinnen in. Zoals: “Terroristen die ooit Afghanistan bezet hielden, bezetten nu cellen op Guantánamo Bay.” Of deze: “De prijs van vrijheid en veiligheid is hoog, maar nooit te hoog.” Treffend is dit citaat: “Lieve papa, neem dit alsjeblieft mee naar de hemel. Ik wil pas weer met je voetballen als we samen zijn.” Afkomstig van een beschreven voetbal van een jongetje die zijn vader op 9/11 verloor.

Maar de uitdrukking die in ons geheugen gegrift staat is en blijft ‘axis of evil’, as van het kwaad. “Door hun inspanningen om massavernietigingswapens te vergaren, vormen deze regimes een groeiend gevaar”, zei Bush. Noord-Korea haalde hij kort aan, Iran wat langer en het Irak van Saddam Hussein krijgt een forse alinea. “Dit is het regime dat gifgas gebruikte voor de moord op duizenden van haar eigen burgers, de lichamen van moeders achterlatend die met hun kind ineen waren gedoken.” De boodschap: deze regimes vormen een bedreiging voor de wereldvrede en bewapenen zelfs terroristen, dat kunnen we niet laten gebeuren. Al met al een zeer agressieve speech die de wereld verdeelde in goed en kwaad.

‘Speech markeerde point of no return’

Voor de passages over de gewraakte regimes is de Canadees-Amerikaanse journalist David Frum (1960) verantwoordelijk. “De opdracht werd geformuleerd als: wat zou de president zeggen als hij besloot… enz.” Met die puntjes bedoelt Frum ‘Irak binnenvallen’, iets dat op 20 maart 2003 daadwerkelijk gebeurde en volgens Frum al tijden daarvoor besloten was. Het enige wat nog moest gebeuren was het bespelen van de publieke opinie. “De speech markeerde het ‘point of no return’ op de weg naar oorlog met Irak.” Uiteindelijk zouden 49 naties een bijdrage leveren aan wat een grote meerderheid nu als een vergissing beschouwt.

http://youtu.be/3DqHyIcsO8E

Eigenlijk was het helemaal niet de bedoeling dat Frum bekend zou worden als één van de auteurs (het publiek moet immers denken dat het Bush’ eigen woorden zijn), maar daags nadat kranten overal ter wereld kopten met de ‘as van het kwaad’ kon Frums vrouw zich niet bedwingen: ze e-mailde vrienden en kennissen dat haar man die historische woorden bedacht had. Niet om haar echtgenoot in verlegenheid te brengen, maar als uiting van trots.

Frum was speechschrijver, geen politicus. Hij had zich kunnen excuseren met ‘Ik deed ook maar gewoon mijn werk’. Toch schaart hij zichzelf onder de pleitbezorgers van de oorlog. In die hoedanigheid kruidde hij de boodschap van Bush. Wie verwacht dat Frum vanuit dat besef rekenschap aflegt komt bedrogen uit. Hij beweert namelijk dat de beweringen in de speech ‘op alle punten bevestigd’ zijn. De regimes die Bush op de korrel had, bleken inderdaad fout. Zie Iran, zie Noord-Korea. De schuld voor het mislukken van wat een ‘flitsoorlog’ zou moeten worden, legt hij bij het ‘management’ van die oorlog.

‘Demonstranten hielden ook niet van Saddam’

Over de kritiek dat er nooit massavernietigingswapens gevonden zijn in Irak (in maart 2003 de zogenaamde reden voor de invasie), stapt Frum heen: enkel gebrek aan geld zou Saddam tijdelijk van kernwapens hebben afgehouden. Ook gaat Frum niet mee in de breed gedeelde opinie dat Bush voor interne conflicten in Irak heeft gezorgd. Die waren er hoe dan ook gekomen, zo wijst hij op ontwikkelingen tijdens Saddams regeerperiode.

Wat betreurt de voormalig speechwriter dan wel? Dat brengt hij onder woorden in de laatste alinea van zijn terugblik. Hij verhaalt over een confrontatie die hij had met een Britse groep demonstranten die hem identificeerde als de man van de ‘axis of evil’-speech. Even daarvoor was hij namelijk op tv geweest. Frum kon niet wegrennen en stelde voor al hun vragen te beantwoorden. Daarmee kalmeerde hij de menigte. “Net als Tony Blair en George W. Bush hielden ook zij niet van Saddam”, memoreert hij. “Wat ze wilden was gehoord worden. Ze hadden het gevoel dat ze in plaats daarvan waren bespeeld en gemanipuleerd. Van alles wat er tien jaar geleden gebeurd is, betreur ik dat het meest. De waarheid komt nooit met zoveel woorden.”