‘Ook Palestijnen hebben recht op land’

President Obama riep gisteren in Israël in een rede alsnog op tot vrede met de Palestijnen. Maar de Palestijnen zelf zijn sceptisch.

Israëlische studenten luisteren naar Barack Obama. De Amerikaanse president was meer op zijn gemak dan bij Netanyahu, naast wie hij houterig stond en stotterde. Foto Reuters

Anderhalve dag na aankomst in Israël leek Obama eindelijk op zijn gemak. Gisteravond hield de Amerikaanse president in Jeruzalem een toespraak voor honderden Israëlische studenten. Hij sprak bevlogen, zei dat vrede met de Palestijnen „noodzakelijk, rechtvaardig en mogelijk” is, en oogstte daverend applaus.

Hoe anders stond de president woensdag naast de Israëlische premier Netanyahu. Houterig, stotterend – vooral als hem naar de Palestijnse kwestie werd gevraagd. De joodse nederzettingen in bezet Palestijns gebied, die Obama voorheen hardop hekelde, noemde hij niet eenmaal. Bij zijn welkomstceremonie nam hij het woord Palestijnen niet eens in de mond.

Obama’s boodschap voor de Israëlische bevolking en haar leiderschap was deels dezelfde: de VS waarderen, steunen en beschermen Israël. Meer dan ooit tevoren. Ook tegen Syrië, Hezbollah en Iran. Maar gisteren bleek: Obama verlangt iets terug. Empathie voor de Palestijnen.

„Zoals Israëliërs een staat in hun thuisland hebben gebouwd, hebben Palestijnen het recht vrij te zijn in hun eigen land”, vertelde Obama de zaal. „Verplaats je in hun schoenen. Het is niet eerlijk dat een Palestijns kind niet kan opgroeien in zijn eigen staat en leeft met de aanwezigheid van een buitenlands leger. Het is onjuist te beletten dat Palestijnen hun land bebouwen.” Staande ovaties.

Waarom Obama deze boodschap tijdens ceremonies met Netanyahu niet over de lippen kreeg en wel voor studenten, laat zich raden. De nieuwe Israëlische regering rept in haar regeerakkoord met geen woord over een Palestijnse staat. Sterker: de regering bestaat goeddeels uit kolonisten die de nederzettingen in Palestijns gebied willen uitbreiden en geen bezet land willen afstaan. Volgens Amerikaanse media gelooft Obama niet dat dit kabinet vrede wil sluiten.

Dus sprak Obama de volgende generatie aan, en ging zo over het hoofd van Netanyahu heen. Ongeveer zoals Netanyahu Obama de oren waste tijdens zijn toespraak in 2011 voor het Amerikaanse Congres. Netanyahu scoorde toen 29 open doekjes. Obama haalde Netanyahu in Jeruzalem ruimschoots in.

Dat wil niet zeggen dat Obama uit is op nieuwe wrijving met Netanyahu, met wie hij een kille verhouding had. Voor Netanyahu waren er warme woorden en toezeggingen. Zo zei Obama dat gebruik of verplaatsing van Syrische chemische wapens aanleiding zouden zijn voor internationaal ingrijpen. Hij herhaalde dat de VS met een aanval zouden voorkomen dat Iran een atoombom bouwt, zij het alleen als het niet anders kan. En hij zegde Israël dit jaar 200 miljoen dollar voor defensie toe, bovenop de 3 miljard dollar die Israël al jaarlijks krijgt.

Maar Obama kwam vooral om contact te maken met de bevolking. Liefst zou hij, vermomd, in een café met gewone Israëliërs kletsen, zei de president vooraf. Mogelijk was die wens ingegeven door peilingen die uitwijzen dat het Israëlische publiek Obama met enige scepsis gadeslaat, nadat Obama Israël tijdens zijn eerste Midden-Oostenreis, in 2009, had overgeslagen. Nadat hij (aanvankelijk) gelaten had gereageerd op de dreiging van een nucleair Iran.

In een café in Tel Aviv was gisteren geen sprake van scepsis. „Wij houden van Obama”, zei filmmaker Roy Westler (40). „Natuurlijk geloof ik dat hij ons beschermt. Hij weet net als joden hoe het is om een minderheid te zijn.” Een schoenmaker en een groenteman beamen: „we houden van hem.”

Veel slechter is Obama’s imago bij de Palestijnse bevolking. Gisteren, tijdens een kort bezoek dat Obama vanuit Jeruzalem aan het Palestijnse leiderschap in Ramallah bracht, was daar een kleine demonstratie van Palestijnen. „Obama, je bent niet welkom bij mensen die onder bezetting leven”, scandeerden de betogers. „Je praat over vrede, maar we zien niets veranderen op de grond.”

T-shirtverkoper Hamodeh Barakat (22) doet niet mee. „Zinloos”, zegt hij. „Obama steunt Israël volledig, heeft hij net weer gezegd. We hadden hoop toen hij werd gekozen, maar hij heeft niks voor ons gedaan.” Geen woorden, maar daden, vinden de Palestijnen kortom.

Ook Obama’s toespraak wees niet in de richting van daden. Een cynische verstaander kan in zijn rede tot de door hun universiteiten geselecteerde studenten horen: de VS kunnen het conflict niet oplossen, jullie moeten het zelf doen. Maar ook als jullie dat niet doen, steunen wij jullie onvoorwaardelijk.

Dat betekent echter niet dat Amerika zijn handen ervan aftrekt. In Ramallah zei Obama dat minister van Buitenlandse Zaken John Kerry „veel tijd, moeite en energie” zal steken in een poging het vredesoverleg te hervatten. Kerry vergezelt Obama vandaag naar Jordanië, maar komt zaterdag naar Jeruzalem terug. Volgens een veelgehoorde theorie speelt Obama de rol van wegbereider, en komt Kerry zaken doen.