Je weet nooit wie meeleest

Alarmeringsnetwerk P2000 // Hobbyjournalisten lezen via scanners mee met hulpdiensten Daarbij zijn ook adressen van particulieren zichtbaar De minister wil dit stoppen, omdat het leidt tot opmerkelijke situaties rond de privacy

Is er een grote brand of een ernstig ongeluk gebeurd in de buurt van Brunssum? Grote kans dat de 15-jarige Vince Lankhorst erbij is. Dankzij het scannertje dat hij op zak heeft, is hij direct op de hoogte. Hij springt op de fiets en racet er zo snel mogelijk naartoe. Ter plekke maakt hij foto’s die hij met een beetje geluk kan verkopen aan lokale of regionale media. Ze komen in ieder geval op zijn website. Volgens Vince zijn er duizenden mensen die foto’s maken van ongelukken en branden.

Als het aan minister Opstelten (Veiligheid en Justitie, VVD) ligt, houdt die hobby binnenkort op te bestaan. Hij wil ervoor zorgen dat meldkamers hun korte tekstberichten aan brandweer en ambulance gecodeerd gaan versturen, zodat het publiek niet meer kan meelezen. In berichten die verstuurd worden via communicatiesysteem P2000 staat niet alleen een omschrijving van het incident en de opgeroepen hulpdiensten, maar ook het adres waar de hulpdiensten op afgaan. En dat schaadt de privacy, zegt de minister.

Je hebt zelf geen scanner nodig om de meldkamerberichten te zien. Tientallen websites en twitteraccounts laten de P2000-berichten online zien. Zo kun je bij het horen van een sirene direct kijken wat er aan de hand is. Een van de grootste P2000-sites, alarmeringen.nl, trekt bijna een half miljoen unieke bezoekers per maand. Eigenaar Wilbert de Vries: „De laatste paar jaar zie ik dat mensen steeds meer zelf op zoek gaan naar nieuws in de regio.”

De website van De Vries filtert huisnummers en andere privacygevoelige informatie, grotendeels geautomatiseerd, uit de berichten. Maar veel andere sites laten deze adressen uit de melding gewoon staan. Hoewel dat in strijd is met de privacywet, wordt het gedoogd.

En zo kan het gebeuren dat je na een brand in je huis gebeld wordt door een kennis of het wel goed met je gaat, zoals Theo van Schoot uit Oldenzaal overkwam. Hoewel hij en zijn vrouw overwogen om die nacht naar een hotel te gaan in verband met de rooklucht, besloten ze hun huis niet te verlaten – je weet maar nooit wie er allemaal heeft meegelezen.

Fred Dresken uit Amsterdam vermoedt zelfs dat hem een krediet is geweigerd op basis van P2000-informatie. Toen hij eind 2011 financiering aanvroeg voor zijn nieuw te beginnen bedrijf, werd zijn aanvraag geweigerd „omdat ik medische gegevens verzwegen had”.

In de maanden ervoor had hij inderdaad vier beroertes gehad. Maar hoe de geldschieter dat wist? „Toen ben ik gaan googelen en kwam ik op die websites. Daar kon je zien dat er een ambulance op mijn adres is geweest.”

Dit privacyargument is belangrijk volgens Wilbert de Vries. Maar het verbieden van P2000-sites vindt hij een stap te ver gaan. „Zorg er dan voor dat je de wet gaat handhaven en websites verplicht om de berichten te filteren.” Dat is volgens hem veel goedkoper dan de invoering van een gecodeerd systeem.

Een woordvoerder van het ministerie van Veiligheid en Justitie bevestigt dat in oktober 2014 een nieuwe aanbesteding plaatsvindt van het P2000-systeem. Daarbij is de mogelijkheid om berichten te coderen een belangrijke eis. Toch kan de woordvoerder „in deze fase van het proces” nog niet zeggen of alle scanners van de brandweer en ambulances moeten worden vervangen.

Maar volgens De Vries is het duidelijk. „Als er alleen een software-update voor nodig was, hadden ze het net zo goed in 2007 of 2012 kunnen doen.” Ook toen waren er Kamervragen over de privacygevoeligheid van P2000.

In zijn Kamerbrief zegt Opstelten te willen overleggen met journalistenvereniging NVJ, omdat hij het belangrijk vindt dat journalisten de scanners kunnen gebruiken voor berichtgeving over ongelukken in de omgeving. Maar NVJ-secretaris Thomas Bruning vindt die toezegging „weinig concreet”. Hij is nog niet benaderd door het ministerie. De NVJ vindt dat professionele journalisten in elk geval toegang moeten houden tot het P2000-netwerk.