Horlogemaker uit Dokkum knutselt met tijd

Van der Gang Watches behoort tot de haute horlogerie, het exclusieve gilde van horlogemakers. Het bedrijfje uit Dokkum opereert op een miljardenmarkt.

Het maken van een horloge met een eeuwigdurende kalender geldt als de meesterproef om toe te treden tot het illustere gilde van de horlogemanufactuur. „Dit jaar slagen we voor die proef”, zegt horlogemaker Wybe van der Gang. „Met onze perpetual calender kunnen we ons dan meten met dit selecte gezelschap, dat gedomineerd wordt door de Zwitsers.”

De horlogemaker uit het Friese Dokkum wil het eerste Nederlandse bedrijf worden dat zo’n ‘eeuwigdurend’ horloge produceert, waarbij alle 170 onderdelen zelf zijn vervaardigd. Prijs: 35.000 à 40.000 euro. Van der Gang heeft al een wachtlijst van klanten voor zo’n horloge.

Eigenlijk zijn mechanische horloges niet meer van deze tijd. Een kwartshorloge met een batterijtje van twintig euro geeft de tijd zeker zo nauwkeurig aan. En bijna iedereen heeft een elektronisch apparaat – mobiele telefoon, laptop – bij zich dat de tijd meldt. Nu mechanische horloges niet meer echt nodig zijn, zijn het nog meer mode- en luxeartikelen geworden. Van der Gang maakt jaarlijks zo’n 200 horloges voor de haute horlogerie, de eredivisie van de horloge-industrie.

„Het ontwikkelen van deze eeuwige kalender was een ambitieuze, specialistische en tijdrovende klus”, zegt de 48-jarige Van der Gang terwijl hij door een microscoop kijkt en voorzichtig een laagje uit het concept van het eeuwigdurende horloge haalt. Met een pincet houdt hij één ultradun metalen plaatje omhoog, met daarin een paar tandwielen. „Het mechaniek van de maanstand”, legt hij uit. Voorzichtig legt hij het mechaniekje op een glazen plaatje.

Het horlogeatelier heeft de uitstraling van een operatiekamer – een steriele, helder verlichte ruimte met mannen in witte jassen met dunne rubberen ‘vingerhoedjes’, glimmend instrumentarium en afzuigapparatuur. Er hangt een gewijde sfeer.

Van der Gang Watches is gehuisvest in een gerenoveerde landbouwschool in Dokkum. Van binnen heeft het gebouw inmiddels een high-tech ambiance. Klanten uit de Randstad moeten een paar uur reizen om de fabriek te bekijken. Plannen om te verhuizen zijn er niet. „Horlogemakers zijn introverte lieden en die gedijen in een rustige omgeving – en die vind je hier.”

In 1990 startte Wybe van der Gang, na het afronden van zijn opleiding aan de Leidse instrumentmakers School, met zijn eigen bedrijf Exakt Fijnmechanika. In twee verbouwde arbeidershuisjes in Dokkum werden minuscule onderdeeltjes ontwikkeld en geproduceerd, die in de luchtvaartindustrie en in apparatuur voor medische en laboratoriumtechniek worden gebruikt.

„Die activiteiten komen al heel dicht in de buurt van het maken van horlogeonderdelen”, zegt Van der Gang. „Doordat het bedrijf goed liep, kon ik mijn grote droom najagen: het ontwikkelen van een eigen horloge.” Door de groei van het bedrijf kon worden geïnvesteerd in machines en apparatuur die bij het fabriceren van uurwerken worden toegepast. „Omdat wij een fijnmechanisch bedrijf zijn, kunnen wij zelf de onderdelen maken”, vertelt Van der Gang.

Een decennium na de oprichting van zijn bedrijf begon Wiebe van der Gang met het rekenen en tekenen van horloges. Hij heeft nooit stage gelopen bij een horlogemaker. „Ik ben een autodidact.” Vier jaar later, in 2004, verkocht hij zijn eerste mechanische horloge. Het uurwerk ‘Made in Holland’ bleek in een behoefte te voorzien. „We begeven ons in de markt die van oudsher wordt gedomineerd door exclusieve Zwitserse kwaliteitsmerken als IWC, Patek Philippe en Jaeger LeCoultre”, zegt de Friese horlogemaker. De prijs voor het basismodel (een dameshorloge) bedraagt 5.300 euro, de aanvangsprijs voor heren is 1.400 euro hoger.

Het succes heeft Wybe van der Gang enigszins verbaasd. „Wat meespeelt is dat we de enige horlogefabriek in Nederland zijn. Mensen waarderen het dat een Nederlands bedrijf zijn nek uitsteekt en zelf een horlogemanufactuur neerzet. Ik wil bijzondere werken in kleine oplages blijven maken. Als eerste Nederlandse horlogemaker willen we een plaats verwerven tussen die gerenommeerde Zwitserse namen.” Het ‘exclusieve’ karakter wordt nog eens benadrukt door het feit dat de Van der Gang-horloges slechts op twee plekken in Nederland verkrijgbaar zijn: bij de fabriek zelf, en bij één juwelier in Amsterdam-Zuid.

Bij de twee bedrijven in Dokkum, fijnmechanica en horloges, werken 14 mensen. De omzet van de twee bv’s wil Van der Gang niet noemen, wel de verdeling: die is fifty-fifty. Wellicht dat het bedrijf zich in de toekomst alleen gaat toeleggen op het produceren van horloges, „hoewel we wel veel gebruik kunnen maken van de spill-over effecten”, zegt hij. „Het maken van fijnmechanica heeft gunstige effecten voor de productie van horloges – en omgekeerd.”

Sinds 2006 is Van der Gang bezig met de ontwikkeling van het ‘eeuwigdurend’ horloge – al spreekt hij zelf liever van ‘eeuwdurend’; „geen uurwerk is namelijk in staat om tot in de eeuwigheid de juiste datum aan te blijven geven.” Het horloge geeft de tijd aan tot het jaar 2499. Het kost veel rekenwerk en gepuzzel om dat kloppend te krijgen. Geen enkel jaar bevat precies 365 dagen. Om de kalender toch op dat aantal dagen te houden, kennen we schrikkeldagen in elke vier jaar dat deelbaar is door vier, behalve in eeuwjaren. Eeuwjaren kennen alleen een schrikkeldag wanneer ze deelbaar zijn door 400, zoals het jaar 2000. Het horloge weet dus hoeveel dagen februari in 2364 heeft. Dat is een schrikkeljaar dus krijgt februari er één dag bij. Naast de tijd geeft het mechanisch uurwerk („een batterij in een horloge is onzedelijk”) ook datum, weeknummer, maand, jaar en maanstand aan. Het uurwerk wordt opgewonden door beweging van de pols.

Daarnaast is Van der Gang bezig met een zogeheten vliegeniershorloge. Dit horloge nadert de afrondingsfase en zal over twee maanden worden gepresenteerd.

Als dit project is afgerond, start Van der Gang met een zogenoemde handopwinder met alleen tijd en een eeuwdurende datum. „Eigenlijk zou ieder horloge een handopwinder moeten zijn”, zegt Van der Gang. „Je staat ’s morgens op en je windt het horloge op – het is een moment waarop je je bewust bent van de tijd.”