Duitse politici zien overal arme Roma

De Duitse politiek luidt de noodklok over migratie van arme Roma uit Oost-Europa. Maar statistici zien geen trend. Dit is een verkiezingsjaar.

Een paar toeristen glibberen over het half gesmolten pak sneeuw rond het gedenkteken van de genocide door de nazi’s op 500.000 Roma en Sinti in de Tweede Wereldoorlog. Het Mahnmal bij de Bondsdag in Berlijn is een perfect ronde vijver, dat er nu uitziet als een diepe zwarte put in de witte sneeuw.

Het opmerkelijke aan dit gedenkteken is wel dat het pas bestaat sinds vorig jaar oktober. „Duitsland heeft er meer dan 65 jaar voor nodig gehad om de erkenning van de misdaden van het nationaal-socialisme tegen deze minderheid een plaats te geven”, zegt Marius Krauss, opbouwwerker bij Amaro Foro, een zelfhulporganisatie van „Roma en niet-Roma”, die werkt vanuit de wijk Neukölln. Krauss: „Maar een paar maanden nadat dit monument plechtig was ingewijd, heeft minister Hans-Peter Friedrich van Binnenlandse Zaken erop aangedrongen om de zogenaamde armoedemigratie van Roma uit Bulgarije en Roemenië een halt toe te roepen.”

Sinds enige weken staat die ‘armoedemigratie’ volop in de schijnwerpers in Duitsland. Het begon halverwege februari met een persbericht van de zogeheten Städtetag, te vergelijken met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten: de Duitse gemeenten luidden de alarmklok.

Uit de berichten van het Duitse bureau voor de statistiek zou blijken dat er in 2011 147.000 mensen uit Bulgarije en Roemenië naar Duitse steden waren gekomen. En dat in de eerste helft van 2012 dit aantal met een kwart was gestegen. Dit zou nu zorgen voor sociale spanningen in steden als Berlijn, Duisburg, München en Düsseldorf.

In reactie op dit bericht eiste minister Friedrich van Binnenlandse Zaken begin deze maand in Brussel een verbod op toetreding van Bulgarije en Roemenië tot het de vrij-reizenzone Schengen. Een maatregel die vooral symbolisch bedoeld was, omdat Bulgaren en Roemenen al sinds 2007 de mogelijkheid hebben om vrij te reizen in de Unie. Ze moeten alleen een paspoort laten zien.

Friedrich eiste dat Bulgaren en Roemenen die in Duitsland worden betrapt op misbruik van de sociale voorzieningen het land uitgezet moeten kunnen worden en daarna een inreisverbod moeten krijgen. „Wie het recht op vrije vestiging misbruikt, moet daar effectief van af gehouden worden”, zei de minister.

Duitse media vertoonden ter illustratie beelden van moeilijke wijken in het Ruhrgebied waar de komst van Roma-families aanleiding geeft tot sociale spanningen. Er waren verhalen over spanningen in Neukölln in Berlijn en foto’s van dakloze Roma-families in het Görlitzer Park in het Berlijnse Kreuzberg.

Wie nu door Neukölln en Kreuzberg fietst, ziet geen dakloze Roma. Onder de maartse zon in het Görlitzer Park is het de gebruikelijke mengeling van wandelende jonge moeders, Afrikaanse dealers, alcoholisten en junks uit alle windstreken.

Milan Pavlovic die een paar straten verderop in Neukölln in zijn eentje het ‘Roma Informatiecentrum’ belichaamt, haalt zijn schouders op. „Waarom is het grote, sterke Duitsland nu zo in paniek?” vraagt hij retorisch. „Waren die paar dakloze Roma vorig jaar zomer zo gevaarlijk dat de politie daar op af gestuurd moest worden?”

Pavlovic komt zelf uit Servië, maar hij woont al twintig jaar in Berlijn. Hij hoort bij de Roma die uitweken naar Duitsland in verband met de Balkanoorlog. In de kale kamer waarin een tafel staat met zes stoelen, een versleten bank en display met teksten als ‘Antiziganismus?’, ‘Stereotype’ en ‘Antisemitisme is als men tegen joden is’.

Inmiddels wordt de noodkreet van de Städtetag bekritiseerd. Een groep statistische fact-checkers, van gerenommeerde instellingen als het Max Planck Instituut, stelt vast dat de gemeenten de vertrekcijfers hebben „verdonkermaand”.

In 2011 ging het met aftrek van vertrokken migranten netto om 58.350 nieuwkomers. Het cijfer van 147.000 migranten zou zijn vervuild, omdat daarin ook seizoenarbeiders zijn meegeteld. Ook moet niet worden gedaan of alle migranten uit armoede naar Duitsland komen, zeggen deze statistici. Omdat de etniciteit van migranten niet wordt geregistreerd staat niet vast dat het bij de Roemenen en Bulgaren louter om ‘arme’ Roma gaat. Volgens de onderzoekers staat wel vast dat veel migranten naar Duitsland kwamen om te studeren of omdat zij hier werk hadden gevonden.

Krauss, van organisatie Amaro Foro, herinnert eraan dat Duitsland tot voor kort volhield dat er geen integratieproblemen waren met Roma. „Duitsland had nog iets goed te maken met het verleden”, denkt hij. Het verschil tussen de realiteit en de door Friedrich geschetste noodsituatie verklaart Krauss uit de komende verkiezingen in september. Politieke partijen hopen stemmen te winnen.

Ambtelijke en maatschappelijke organisaties in arme wijken hebben ook een belang bij de ophef: zij hopen dat de Roma –en daarmee hun wijkprojecten– hoog op de agenda staan bij de verdeling van de begroting na de verkiezingen. Krauss: „Na september zullen we weer weinig horen van het zogenaamde Roma-probleem. Wel cynisch dat onze mensen nu in de naam van stemmenwinst of om begrotingstechnische redenen worden gestigmatiseerd.”