Doe de Cito in juni, vlak voor de vakantie

De Cito-toets is een begrip. Maar zoals het merendeel van de basisschoolleerlingen de toets nu in groep acht aflegt, is hij welbeschouwd geperverteerd. De Cito Eindtoets Basisonderwijs was aanvankelijk, sinds het voorjaar van 1966, een test waarvoor de kinderen in de klas hadden geoefend uit een boekje met proefopgaven. Maar nu moet het onderwijzend personeel nogal wat leerlingen behoeden voor te grote zenuwachtigheid.

Zwakke leerlingen ‘hoeven’ de toets niet te maken, uit vrees dat ze de rating van hun school aantasten. Er wordt veel tijd besteed aan voorbereiding, maar daar vertrouwen ouders niet op. Zij laten hun kinderen, die de toets best op eigen kracht kunnen maken, klaarstomen met bijlessen om de resultaten verder op te peppen.

‘De Cito’ is verworden van een indicatief hulpmiddel tot een keihard toelatingsexamen. Stond hij voor een indruk van het niveau van een leerling in relatie tot diens mogelijkheden in het middelbaar onderwijs, nu kan hij toelating tot het gewenste vervolgonderwijs verhinderen. Voor ouders is hij synoniem voor de geslaagde toekomst van hun kind. Dus denken ouders nu ‘gezakt’ als hun kind een punt tekort komt; niet: ‘gelukkig dat ons kind word behoed voor een te hoog gegrepen opleiding’. Want een leerkracht, bekend met het kind, kan pleiten wat hij wil, het felbegeerde vwo hanteert de momentopname van het Cito- eindcijfer als norm, vooral de scholen met een geheide reputatie en een wachtlijst.

Het is goed dat er een Kamermeerderheid lijkt te zijn voor het voorstel van staatssecretaris Sander Dekker van Onderwijs (VVD) om de Cito-toets te ontdoen van zijn doorslaggevende stem bij de keuze voor vervolgonderwijs. De toets wordt verplicht gesteld voor alle leerlingen. Dat is belangrijk, zo kan er geen contingent zwakkere leerlingen aan het zicht worden onttrokken. En de toets is een minder zware belasting, hij wordt weer de indicatie die hij was.

Daarbij wordt het moment van testen opgeschoven van februari naar het voorjaar. Na de toets komt er, leert de ervaring, weinig meer van les terecht. Doe hem in juni, zo dicht mogelijk bij de zomervakantie. Enerzijds profiteren de kinderen dan langer van het onderwijs. Anderzijds kunnen de middelbare scholen dan niet alsnog het Cito-cijfer ter selectie mee laten wegen. Wel weten zij voor het nieuwe seizoen welke eersteklasser lager scoorde dan verhoopt, en kunnen zij een oogje op hem houden.

Het advies van de leerkracht op de basisschool keert terug als bepalend. Dubbeltjes moeten worden herkend als kwartjes en de druk van te ambitieuze ouders moet worden weerstaan. Organiseer met jaarlijkse evaluatie nadrukkelijk verantwoordelijkheidsbesef.

Iemands levensgeluk hangt er vanaf.