‘De Roemenen wilden altijd al ontsnappen’

Interview

De Roemeense cartoonist Dan Perjovschi hekelt de westerse populisten. „Ze laten de mensen denken: verdomme, mijn bier!”

In één van de politieke cartoons van Dan Perjovschi verandert de Union Jack, de Britse vlag, in een simpel kruis: verboden voor Roemenen en Bulgaren. Scherp en hard verbeeldt de Roemeense kunstenaar de campagne van de Britse regering om Roemenen en Bulgaren te ontmoedigen om te komen werken in het Verenigd Koninkrijk.

Perjovschi staat bekend om zijn wrange humor. Op een andere tekening zit een Roma-vrouw te bedelen, ergens op straat in West-Europa. Ernaast staat een andere bedelaar, collectant van het Rode Kruis, met een big smile. „Ik zag dit laatst in Helsinki, waar ik een tentoonstelling had”, zegt Perjovschi in Brussel, waar hij zijn prijs kreeg uitgereikt. „Wat is eigenlijk het verschil tussen die twee mensen?” 

Met zijn vrouw Lia vormt Perjovschi een kunstenaarsduo dat de afgelopen jaren in onder meer in het MoMA in New York en het Eindhovense Van Abbemuseum heeft geëxposeerd. „Onder het communisme waren we in coma”, zegt Lia, net als Dan geboren in 1961. Nu willen ze vrij zijn, onafhankelijk en internationaal. Ze houden niet alleen West-Europeanen een spiegel voor, maar iedereen – zeker ook de Roemenen zelf.

West-Europese politici doen alsof ze migratie kunnen tegenhouden.

Dan: „Ik heb het hier vaak met Lia over. Hoe kunnen die Roemenen naar vreemde landen gaan, terwijl ze niks van de cultuur daar weten? Maar Roemenen wilden altijd weg. Ze ontvluchtten het communisme, via de Donau en de Zwarte Zee naar Turkije of waar je ook maar heen kon. En nu ontvluchten ze het Roemeense kapitalisme. Mijn zus woont in Spanje; Lia haar nicht in Canada. Iedere familie heeft wel iemand, ergens.”

Wat is het ‘Roemeense kapitalisme’?

Dan: „Het is ruw, out of control. Oligarchen bezitten de media. Banken smeren mensen die zo’n vervloekte plasma-tv kopen, leningen aan in Zwitserse franken. Mensen vertrekken, naar waar het er eerlijker aan toe gaat. En: voor de lonen. Twee koppen thee hier in onze kamer in Brussel kosten 10 euro, plus fooi. Het gemiddeld inkomen in Roemenië is zo’n 400 euro per maand.

„Migratie gebéurt gewoon.Waarom kunnen we daar niet aan wennen? Kijk eens naar de Verenigde Arabische Emiraten. Daar wordt allerlei quasi-Europese fantasiearchitectuur gebouwd door moderne slaven-migranten. In Luxemburg, zo’n mini-landje, is een deel van de bevolking Italiaans – die kwamen daar toen Italië fucked up was.”

Mensen in West-Europa hebben angst, vrezen voor hun baan.

Dan: „Die angst is reëel. Stel, je bent een Britse arbeider en dan komt opeens iemand uit een ander land werken voor de helft van je loon. Het probleem is: dit soort thema’s wordt door aan nationalisten en populisten overgelaten. Die roepen: ze komen je bier afpakken! En dan denken mensen: verdomme, mijn bier!”

Verandert dat westerse populisme het beeld van Europa bij u?

Dan: „Ja. 25 jaar geleden was de duivel voor ons het communisme. Europese democratieën waren modellanden. Nu ben ik geschokt door de haat, het populisme. In kranten staan dingen die vijftien jaar geleden niemand durfde te zéggen. ”

Duitsland vreest voor een toestroom van Roma, zeker wanneer volgend jaar de EU-restricties op vrij verkeer van werknemers uit Roemenië vervallen.

Dan: „Het is de kleine criminaliteit die iedereen altijd bang maakt. Miljarden euro worden gestolen van de begroting van je land door banken, maar je ziet alleen de Roma die je portemonnee stelen. Er zijn veel stereotypen over Roma, maar verder weten we zo weinig. De ménsen, die kennen we niet. Het is allemaal zo wreed. In Roemenië worden nu ‘grappen’ gemaakt dat Roemenië zijn naam maar moet veranderen omdat het in het buitenland te veel aan ‘Roma’ doet denken.”

Duitsland en Nederland willen Roemenië buiten de vrij-reizenzone Schengen houden. Roemenië is boos.

Lia: „Ik vind dat juist goed. Als Europa geen druk op ons uitoefent, ons niet op een bepaalde manier controleert, dan gaat het vreselijk mis. Naar mijn mening hadden we vorig jaar een staatsgreep. [toen premier Ponta president Basescu wilde afzetten, red.] Van de ene op de andere dag werden opeens die democratische instituties veranderd. De bemoeienis van de EU toen was onze redding. Anders was het misschien zo gegaan als in Hongarije. Daar heeft de regering een tweederde meerderheid. Die kan gewoon welke wet dan ook veranderen.”

In galerie Sorry We’re Closed in Brussel is tot 18 mei een kleine expositie te zien van Dan Perjovschi.